Handelingen

Poppenwier, Binnenbuorren 6 - Doopsgezinde Kerk: verschil tussen versies

Uit Reliwiki

(cat)
(cat)
Regel 1: Regel 1:
 
[[Categorie:Object]]
 
[[Categorie:Object]]
 
[[Categorie:MetKaart]]
 
[[Categorie:MetKaart]]
[[Categorie:rijksmonument]]
+
[[Categorie:Rijksmonument]]
 +
[[Categorie:Buiten Gebruik]]
 
[[Categorie:D]]
 
[[Categorie:D]]
 
[[Categorie:Poppenwier]]
 
[[Categorie:Poppenwier]]
Regel 11: Regel 12:
 
! colspan="2" style="background-color:Deepskyblue; color:white;" | Algemene gegevens
 
! colspan="2" style="background-color:Deepskyblue; color:white;" | Algemene gegevens
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Genootschap :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Naam kerk:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Doopsgezinden
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" |  
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gemeente :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Genootschap:
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Doopsgezinden
 +
|-valign="top"
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Provincie:
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Friesland
 +
|-valign="top"
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gemeente:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Súdwest Fryslân
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Súdwest Fryslân
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Plaats :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Plaats:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Poppenwier
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Poppenwier
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Adres :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Adres:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Binnenbuorren 6
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Binnenbuorren 6
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Provincie :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Postcode:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Friesland
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | 9013CB
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Jaar ingebruikname :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Inventarisatienummer:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | 1848
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" |  
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Huidige bestemming :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Jaar ingebruikname:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | museum
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | 1848
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Naam kerk :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Architect:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" |  
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" |  
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Architect :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Huidige bestemming:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" |  
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | museum
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Monument-status :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Monument status:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Rijksmonument {{Rijksmonument|514875}}
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Rijksmonument {{Rijksmonument|514875}}
|-valign="top"
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Inventarisatienummer :
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" |
 
 
|}
 
|}
  

Versie van 3 jan 2015 om 12:08


Algemene gegevens
Naam kerk:
Genootschap: Doopsgezinden
Provincie: Friesland
Gemeente: Súdwest Fryslân
Plaats: Poppenwier
Adres: Binnenbuorren 6
Postcode: 9013CB
Inventarisatienummer:
Jaar ingebruikname: 1848
Architect:
Huidige bestemming: museum
Monument status: Rijksmonument 514875

Geschiedenis

Geheel ingebouwd, gerestaureerd in 1996, buiten gebruik sinds 2006.

Daarna in gebruik als verzamelaarsmuseum van historische typemachines en fototoestellen.

Monumentomschrijving Rijksdienst

De KERK van de Doopsgezinde Gemeente is in 1848 in Ambachtelijk-traditionele trant gebouwd. De kerk ligt tussen de woonhuizen van het beschermd dorpsgezicht verborgen als een schuilkerk, hoewel er in de bouwtijd reeds sprake was van godsdienstvrijheid. Het kerkgebouw onderscheidt zich van de omringende bebouwing door de spitsboogvensters. De sloop van een woonhuis bij de toegang heeft het karakter van schuilkerk tussen de overige kleinschalige bebouwing, nauwelijks aangetast: af en toe vangt men een glimp op van een gedeelte van het gebouw. Het HEK toont hoe smal de oorspronkelijke steeg naar de kerk was. Bij de toegang is een betonnen REGENWATERPUT.

De Doopsgezinde Gemeente te Poppenwier is vermoedelijk tussen 1580 en 1600 ontstaan. Op de plaats van de kerk stond een woning met pakzolder, die inwendig was vertimmerd tot kerk. In 1848 werd het bouwvallige gebouw vervangen door de huidige kerk.

Recentelijk is aan de oostzijde een aanbouw toegevoegd, deze valt buiten bescherming van rijkswege wegens geringe architectonische waarde. Er is geen orgel in de kerk. De kerk is in 1996 gerestaureerd.

Omschrijving

De zaalkerk heeft een eenvoudige rechthoekige plattegrond met een driezijdige westzijde. De gevels zijn opgetrokken in bruine handvorm bakstenen in kruisverband; de hoeken van de koorsluiting zijn versterkt door lisenen. Het steens metselwerk heeft een staand verband. De kerkzaal is twee raam-traveeën diep; de derde en meest oostelijke raamtravee correspondeert met een gang en de orgelgalerij erboven. Aan de zuidzijde zijn twee ramen; in de beide afgesloten zijden van de westgevel één raam en aan de noordzijde één raam; in de oostelijke travee een half bovenvenster voor de orgelgalerij. De spitsbogige lichtopeningen hebben meerruits, houten ramen en worden aan de bovenzijde afgesloten door een steense streklaag. Het samengestelde schilddak is belegd met gesmoorde Hollandse pannen. De bakgoot rondom verzamelt het water ten dienste van de betonnen regenwaterput bij de ingang van de kerk. De toegang tot de kerk is een porte brisée met bovenlicht, onder een rollaag van een drieklezoor. De paneeldeuren zijn uitgevoerd met eenvoudig snijwerk met diamantkop en hebben een eenvoudige colonet als naald. Voor de deur een hardstenen stoep. Het INTERIEUR heeft enkele waardevolle contemporaine onderdelen, ondermeer: de gang, de kerkzaal met banken en orgelgalerij, de dooptuin met preekstoel. De gang is bevloerd met marmerplaten. De kerkzaal heeft een gedrukt houten tongewelf op een voorlijst; het gewelf is geleed door een noklat met een gietijzeren ventilatierooster en gordingen boven de zeven trekbalken; tegen de oostgevel een strijkbalk met in een cartouche het jaartal 1848.

De wanden zijn bepleisterd en hebben een lambrizering. Aan beide zijden van het middenpad en tegen de lambrizering zes kerkbanken; de twee achterste, verhoogde banken met eveneens verhoogd ruggeschot, zijn aan het middenpad gesloten met een deurtje met een klink. De verhoogde dooptuin heeft een eenvoudig, gesloten doophek. Aan beide zijden binnen het doophek staan gesloten kerkeraadsbanken, met een eenvoudige overhuiving en gezaagde opzetstukjes. Aan de wand hangen twee eenvoudige borden met het opschrift: TEKST //. De zeshoekige eikenhouten kuip van de preekstoel rust op een houten kolom; op twee stijlen tussen de panelen is snijwerk van bloementrossen aangebracht. De trapspil is gehout. Het ruggeschot heeft eenvoudig sierzaagwerk aan de randen; het klankbord heeft aan de onderzijde een gesneden roos. Het klankbord hangt met een stang aan een raveling tussen straalbalken. De zwevende houten vloer heeft een ondervloer met plavuizen. De orgelgalerij rust op balken in de zijgevels. Aan de galerij een balkon voor een speelinstrument op gedraaide houten, slanke, balusterzuilen. Het balkon, met eenvoudige vleugels, heeft een balustrade met een gietijzeren rooster.

Aan de Binnenbuorren is een eenvoudig gietijzeren HEK, met gecaneleerde hekstijlen en een pijnappel als bekroning; een vast gedeelte aan de buitenkant en een draaihek. Het hekwerk is voorzien van gegoten punten.

Een zevental doopsgezinde gemeenten heeft enkele jaren geleden de Doopsgezinde Gemeente Mid-Fryslân gevormd. Nu blijkt dat het voor de 150 leden toch wel heel zwaar is zeven gebouwen in stand te houden. Besloten is de vermaningen van Terhorne, Poppingawier en Irnsum te sluiten en af te stoten. Blijven dan de gebouwen te Akkrum, Warga, Grouw en Oldeboorn. (56-06)

Waardering

De doopsgezinde kerk in Ambachtelijk-traditionele trant uit 1848 is van algemeen cultuurhistorisch belang: - als karakteristiek voorbeeld van de continuering van een schuilkerk-typologie, in het bijzonder bij de doopsgezinden, in de tijd dat er reeds sprake was van godsdienstvrijheid, - vanwege de architectuur, die zich nauwelijks onderscheid van de overige bebouwing in de dorpskom, - als essentieel onderdeel van de bebouwingsdichtheid en stegenstructuur van het beschermd dorpsgezicht, - vanwege de hoge mate van gaafheid van het exterieur en het interieur, - vanwege de structurele gaafheid in relatie tot de overige bebouwing van het dorp.

Gebouwomschrijving SKKN

Over de vroegste tijden zijn geen concrete gegevens voorhanden over doopsgezinden te Poppenwier. In ieder geval was er in de 18de eeuw een gemeente, die in 1793 of reeds in 1741 vermeld wordt als gecombineerd met Irnsum. In 1871 werd Poppenwier zelfstandig maar sinds 1880 delen beide gemeenten weer een en dezelfde predikant. De kerk uit 1848 is gebouwd op de plaats van een ouder huis, dat waarschijnlijk vroeger een pakhuis of woonhuis met pakzolder was geweest (voor beschrijving zie Doopsgezinde Bijdragen 1870, p. 142-144). Ca. 1970 is het keukentje aangebouwd en is kerk van binnen opnieuw geschilderd. De laatste restauratie is van 1995-1997, waarbij het interieur opnieuw in lichtere kleuren werd geschilderd (was voorheen vooral donkergroen).

Biotoop

De kerk is gelegen midden in het dorp, geheel ingebouwd tussen de huizen. De ingang is via een steeg (Mennopaad) aan de Binnenbuorren. Aan de overkant bevindt zich de voormalige (aangekocht 1894, verkocht 1967) kosterswoning, Binnenbuorren 3, waar voorheen een woning met kaaspakhuis gevestigd was. Verderop in het dorp, Marsherne 8, is de voormalige pastorie, die gebouwd werd na de verzelfstandiging van de gemeente in 1871 en verkocht is in 1919.

Orgel

In de kerk staat een harmonium, type Wor Cester.

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur