Handelingen

Leiden, Zoeterwoudsesingel 49 - Fredericus

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Fredericus
Genootschap: Oud Katholieke Kerk
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: Leiden
Plaats: Leiden
Adres: Zoeterwoudsesingel 49
Postcode: 2313AX
Inventarisatienummer: 02530
Jaar ingebruikname: 1926
Architect: Buurman, B.
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
515053


Geschiedenis

Eenvoudige, rechthoekige zaalkerk met dakruiter. In vele opzichten (met name de belangrijke muurbeschilderingen van kunstschilder Chris Lebeau (1878-1945)) interessante kerk.

Monumentomschrijving Rijksdienst

KERKGEBOUW van de parochie van de H.H. Fredericus en Odulphus, in 1925 in Chaletstijl gebouwd naar een ontwerp van B. Buurman en inwendig van muurschilderingen voorzien door Chris Lebeau en hoofdonderdeel van het kerkelijk complex. De eerste steen werd op 23 september 1925 gelegd.

Na aanvankelijk een opdracht van het kerkbestuur van de oud-katholieke kerk te hebben gkregen voor de altaarnis, werd Lebeau in 1926 gevraagd de gehele kerk te beschilderen. De frescoschildering van een grote staande Christus in de altaarnis was gereed toen de kerk op 3 mei 1926 werd ingewijd. De schildering werd kort daarna verwijderd wegens vochtproblemen. Het roosvenster boven de altaarnis werd eveneens verwijderd, omdat Lebeau er niet tegenin kon schilderen als de zon scheen en het venster lekte. In april 1928 begon Lebeau voor de tweede maal aan het beschilderen van de absis en de andere lege vlakken in de kerk. Dit maal schilderde hij een zittende Christus in de altaarnis. Deze zou de vier evangelisten op de westelijke wand meer domineren dan een staande figuur. Op verzoek van de pastoor hield Lebeau de schilderingen rond de Christusfiguur verder rustig. Het decoratieprogramma is door Lebeau zelf bedacht. Gezien zijn politieke voorkeur en zijn onbekendheid met de christelijke leer is dat zeer uitzonderlijk. Volgens geheel eigen opvattingen heeft hij de bijbel geïnterpreteerd. In de schilderingen zijn dan ook sporen te vinden van zijn voorkeur voor anarchisten, onder meer in portretten van Gandhi, Lenin, Vanzetti en Sacco. Lebeau heeft overwegend gebruik gemaakt van realistische figuren. De mensen in de menigtes zijn bovendien ontleend aan het dagelijks leven en neutraal gekleed in de mode van de jaren twintig van de twintigste eeuw, in plaats van de oosterse kledij die gebruikelijk was in de kerk of de symbolische nadruk die Lebeau eerder op zijn mensen legde.

Omschrijving

De witgepleisterde gevels van de zaalkerk zijn opgetrokken boven een hardstenen gefrijnde plint onder een overstekend zadeldak met rode tuile-du- Nord pannen, goten op klampen en houten windveren. Houten vakwerk direct onder de dakgoten en in de topgevels. De ingang in de noordelijke kopgevel in een uitgebouwd kerkportaal onder een zadeldak, de rechtgesloten absis aan de zuidkant eveneens in een uitbouw onder een zadeldak.

In de westelijke langsgevel vijf rondboogvensters waarin helder glas-in-lood met gekleurde abstracte sierranden. De twee buitenste vensters zijn drielichtvensters. De oostelijke langsgevel sluit aan op de villa en is daardoor blind. In de voorgevel een groot drielichtvenster in de top en kleine rondboogvensters in het portaal. Aan de westkant van het portaal bevindt zich de ingang, een lattendeur onder een korfboog. Hardstenen waterdorpels onder de vensters.

Midden op de nok een zich verjongende dakruiter met een klok en een koperen helmdak met windwijzer.

Interieur

Houten, grotendeels open kapconstructie met ijzeren trekstangen, gebaseerd op het principe van de gordingenkap. De kapspanten steunen op hardstenen kraagstukken. Aan de voorzijde in de kerk (noord) een portaal, met daarop een koorbalkon. In het interieur van de kerk is een gele baksteen gebruikt. De wanden zijn geleed door plinten van geglazuurde bakstenen, gemetselde lambriseringen en lisenen. Grofgepleisterde vlakken tussen de lisenen en boven de lambriseringen. Rollagen boven de nissen met ledenradiatoren en onder de gepleisterde vlakken. Een rechtgesloten lattendeur onder een strek is opgenomen tussen het portaal en de zaalkerk. Op de vloer gebakken tegels. Houten banken, een gepolijst granieten altaar in de altaarnis, een zeszijdig granieten doopvont rechts van het altaar hangend aan de westgevel en een houten preekstoel met klankbord links van het altaar (oost). Aan de onderzijde van het klankbord: de heilige geest in de vorm van een koperen duif. Alle gepleisterde vlakken zijn beschilderd door Chris Lebeau in de Keimse waterglasschildertechniek. Boven de ingang, aan de onderzijde van het balkon is Christus als goede herder afgebeeld met schare gelovigen aan weerszijden in een fries. Boven het altaar als Pantokrater met daarboven de heilige geest, die stralen uitzendt naar engelen en grote groepen mensen. Rond de vensters in de westgevel de vier evangelisten met bijpassende symbolen en menigtes (de arbeidende klasse, semi-intellectuelen, zij die het goede van de aarde genieten en de intellectuelen). Geloof, hoop en liefde vormen het onderwerp van de schilderingen in de blinde gevel tegenover de vensters. Op de gevel achter de preekstoel: Via Dolorosa (de kruisgang), een Celebrerende Priester en de Zweetdoek van Veronica. In het trappenhuis Saul en David en de Trap des Levens, die begint met een ongeboren vrucht. Zingende en musicerende groepen op de wanden van het koorbalkon. Boven de trap op het koorbalkon: Christus en zijn volgelingen.

Waardering

De oud-katholieke kerk is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde als uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling en vanwege de bijzondere plaats die de muurschilderingen in de kerk innemen in de iconologie van kerkelijke kunst. De kerk is tevens van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde wegens de Chaletstijl van het exterieur en de hoge kwaliteit van de muurschilderingen van Chris Lebeau in de kerk en de bijzondere plaats die de religieuze wandschilderingen in het oeuvre van de kunstenaar Chris Lebeau innemen. Het exterieur van de kerk is relatief gaaf, het interieur bijzonder gaaf. Het kerkgebouw heeft ensemblewaarde als onderdeel van een complex en als waardevol onderdeel van de singelbebouwing. Vanwege de schilderingen is er tevens sprake van zeldzaamheidswaarde.

Orgel

Het orgel is in 1979 gebouwd door de firma Fama & Raadgever (Utrecht) voor een particulier in Friesland. In 1991 werd het door de oud-katholieke parochie van Leiden aangekocht.

Dispositie
  • Manuaal 1: Roerfluit 8' - Prestant 4' - Octaaf 2' - Quint 1 1/3' - Kromhoorn 16'.
  • Manuaal 2: Holpijp 8' - Roerfluit 4' - Quint 2 2/3' (discant) - Terts 1 3/5' (discant).
  • Pedaal: aangehangen.
  • Koppelingen: manuaal 1 aan pedaal - manuaal 2 aan pedaal - manuaal 2 aan manuaal 1.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1.

In de media

Uit Het Vaderland, 4 Mei 1926.

Gisterenmiddag is in tegenwoordigheid van een aantal genoodigden, waaronder het bijna voltallig college van B. en W. en Kerkbesturen van Zustergemeenten, de nieuwe kerk van de Oud-Katholieke Gemeente aan den Zoeterwoudschen Singel te Leiden plechtig ingewijd door den Aartsbisschop van Utrecht, monseigneur F. Kemmink.

Verder waren bij deze plechtigheid tegenwoordig de Bisschop van Haarlem, H.F.J. van Vlijmen, presbyter assistens prof. I.H. Berens, aartspriester van Rijnland en Delfland te 's-Gravenhage, sub-diaken prof. C. Wijker, president van het Seminarium te Amersfoort en ceremoniemeester priester P.J. van Hardewijk te Schiedam.

Nadat de voorgeschreven plechtigheden waren geschied, hield de aartsbisschop een korte toespraak, waarin hij de autoriteiten dankte voor hun tegenwoordigheid, met name het College van B. en W., er op wijzende, hoe de tijden veranderd zijn, waar de Oud-Katholieken in vroegere jaren God in schuilkerken naar hun opvatting dienen mochten.

Verder prees hij het wijs beleid van het Leidsche Kerkbestuur, dat juist op tijd het oude kerkgebouw met zijn gebreken had verlaten, en hier aan een der schoonste singels van Leiden dit fraaie kerkje heeft laten bouwen.


Externe link

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur