Handelingen

Veere, Oudestraat 26 - Grote Kerk (O.L. Vrouw)

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Grote Kerk (O.L. Vrouw)
Genootschap: Ned. Hervormde Kerk
Provincie: Zeeland
Gemeente: Veere
Plaats: Veere
Adres: Oudestraat 26
Postcode: 4351AV
Inventarisatienummer: 06812
Jaar ingebruikname: 15e eeuw
Architect:
Huidige bestemming: cultureel centrum
Monument status: Rijksmonument 36967

Geschiedenis

Grote, onvoltooide historische kerk.

  • 1342 stichting kerk, gewijd aan Onze Lieve Vrouw ter Sneeuw.
  • 1521 bouw toren gestaakt.
  • 1686 brand, zijmuren nog overeind; inzameling voor herbouw.
  • 1800 zware stormschade.
  • 1809 Brits bombardement; ombouw tot Frans hospitaal en paardenstal.
  • 1823-1827 tehuis bedelaars.
  • 1837 sloop noordbeuk.
  • 1873 afbraakplan kerkbestuur teruggedraaid.
  • 1890 herstel als Rijksmonument; o.a. in gebruik als paardenstal, voetbalhal, opslagplaats, feestzaal, hospitaal, en noodstal.
  • Vanaf 1975 Delta-tentoonstellingen.
  • 1992-2013 bouwplan appartementen afgeblazen; seizoensconcerten Muziekpodium Zeeland met o.a. ook exposities.

Het koor is de Kleine Kerk (een aparte kerk), de Grote Kerk wordt gebruikt als concertzaal.

De Grote Kerk is begin jaren 2000 voor een deel gerestaureerd en in de zomer van 2004 in gebruik genomen als concertzaal door de Stichting Nieuwe Muziek Zeeland.

De Protestantse (voormalige Ned. Hervormde) gemeente gebruikt al heel lang het koor van de Grote Kerk, onder de naam Kleine Kerk. De kerk is gerestaureerd waarbij vooral de zolderconstructie veel aandacht heeft gehad in verband met vocht, houtworm, bonte knaagkever, enz. Zondag 27 april 2008 is in deze Kleine Kerk weer de eerste kerkdienst gehouden.

Beschrijving Rijksdienst

O.L. VROUWEKERK.

Met de bouw van de hoofdkerk werd in 1479 een aanvang gemaakt door Antonis Keldermans op de plaats van de kerk, die in 1348 tot stand was gekomen en in 1472 tot collegiale was verheven. De bouw werd voortgezet door zijn zoon Rombout volgens contract van 1512. In 1521 kwam de toren op zijn huidige hoogte en in 1543 werd de omgang van het koor overwelfd. De kerk werd in 1597 aan B. de Moucheron verhuurd, brandde in 1686 gedeeltelijk uit, leed in 1809 van het bombardement der Engelsen, die haar vervolgens tot kazerne inrichtte, werd door de Fransen in 1811-1813 tot militair hospitaal ingericht, fungeerde verder als provinciaal bedelaarsgesticht en wordt thans geleidelijk in een betere staat gebracht. Vermoedelijk werd het koor met zijn omgang kort na het voltooien weer afgebroken en werd tegen het dwarspand een lage driebeukige hallenkerk gebouwd, waarvan slechts de midden- en zuiderbeuk behouden zijn. De indrukwekkende. zwaar geschonden kruisbasiliek, welks grondplan twee reeksen vertoont van rechthoekige kapellen, die geopend zijn op de zijbeuktraveeën, is uitwendig geheel met natuursteen bekleed, doch heeft veel van zijn stijlkenmerken verloren door het dichten van de vensters, het teloorgaan der gewelven en het wijzigen van de bedaking. De hoge transeptvensters zijn langs de boogtrommel omgeven door een geprofileerde booglijst, rustende op draagstenen en bekroond door een kruisbloem.

De toren is slechts gedeeltelijk opgetrokken, twee geledingen vormend, en heeft een ingangspartij welke geflankeerd wordt door twee massale traptorens. Aan de zijkanten doorbreekt slechts een enkele diepe nis tussen de rijk gedetailleerde steunberen het muurwerk. Het inwendige is uitgevoerd in de rijpe brabantse trant. De ronde zuilen op achtkant basement vrij los behandelde koolblad- kapitelen en het triforium, nog aanwezig in het dwarspand, bestaat uit een balustrade, gevat in de doorgetrokken raamnissen. Zijbeuken en kapellen waren met kruisribgewelven overdekt, terwijl in schip en dwarspand stergewelven ontworpen waren. De benedenruimte van de toren rust op massale pijlers van een merkwaardige golvende omtreklijn. De lage hallenkerk met driezijdige koorsluitingen, gerestaureerd in 1950, is vermoedelijk in de 2e helft van de 16e eeuw gebouwd met afbraakmateriaal van het koor; ook hier zuilen met koolbladkapitelen. De noordelijke beuk, welke (1614-1799) als Schotsekerk dienst deed, is afgebroken. Aan de noordzijde tegen het dwarspand een lage aanbouw van twee traveeen, overdekt met stergewelven op zeer gedrukte bogen, meest 17e eeuws meubilair; preekstoel, doophek, herenbank en twee lezenaars. Grafmonument met obelisk van Jan van Miggrode (in het begin der 17e eeuw gestorven) uit 1771, vervaardigd door de Zwitser Henrich Schweiter. Kroon uit plm 1600. Orgel met Hoofdwerk en Bovenwerk, in 1855 gebouwd door H.D. Lindsen voor de R.K. Kerk te Sassenheim. Na een verblijf in Middelburg werd het orgel in 1928 in Veere geplaatst.

In de media

  • Uit Nieuwe Rotterdamsche Courant, 29 December 1925.

Men schrijft ons: Bij de voortzetting der werkzaambeden aan de Groote Kerk te Veere, die geschieden om het behoud van het monument te verzekeren, en waarover wij onlangs naar aanleiding van een daarbij aan den dag gekomen Gothisch poortje berichtten, is een nieuwe en belangrijke ontdekking gedaan. In een der traveeën van het noordelijk transept is, bij het verwijderen van enkele steenen ten behoeve van een onderzoek naar de constructie der muren, een deel van bet triforium voor den dag gekomen. Toen in den Franschen tijd de kerk tot militair hospitaal werd ingericht, is de balustrade eenvoudig weggebroken en een éénsteens-muurtje op die plaats opgetrokken; nog ziet men de moeten van de toen aangebrachte balklagen der vier verdiepingen zich op de verminkte muren af teekenen. Om een overzicht te krijgen, is de schijnmuur in de middelste travee thans weggebroken. Van de fraaie profileering in de spaarnis, den steenhouwer Keldermans volkomen waardig, zijn gelukkig belangrijke stukken bewaard. Ook in het zuidelijk transept is de, thans nog verborgen, aanwezigheid van den omgang aannemelijk. In het schip echter is hij onherroepelijk verloren. Toen de Franschen de kerk tot hospitaal inrichtten, is hier het triforium grondig uitgebroken en de vrijgekomen ruimte met baksteen aangevuld, waarin ramen zijn aangebracht. Ten hoogste kunnen hier in de boeken nog fragmenten der profielen over zijn.

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 3 juli 2007.

De Gemeente Veere loopt het risico op te draaien voor een huurachterstand van MuziekPodium Zeeland. Dat schrijft de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC). De stichting kan de huur van de Grote Kerk in Veere niet betalen. De gemeente stond garant voor de huur en heeft nu van de dienst Domeinen een rekening van bijna 14.000 euro gekregen. Een nota voor het tweede kwartaal is onderweg. De strop kan oplopen tot zo’n 28.000 euro. Wethouder J. Bostelaar (Ruimtelijke Ordening) noemt de situatie zorgelijk. „Dit vraagt haast om een oplossing te vinden voor de huur, die kennelijk door het muziekpodium niet op te brengen is.”

Het is niet voor het eerst dat de culturele organisatie de huur niet op tijd betaalt. In 2005 en 2006 heeft de provincie het gat gedicht.

MuziekPodium Zeeland heette vroeger Stichting Nieuwe Muziek Zeeland en voerde aanvankelijk vooral hedendaagse composities uit. Aangezien er gaandeweg ook meer klassieke concerten werden gegeven werd de naam gewijzigd in MuziekPodium. MuziekPodium kampt met een terugkerend liquiditeitsprobleem, zegt voorzitter M. Steenbeek. Subsidies van het Rijk, de provincie en de gemeente Veere worden in termijnen uitgekeerd. „Terwijl we heel veel kosten hebben aan het begin van het jaar.” Een ander deel van het probleem is volgens hem dat de huur van de kerk structureel te hoog is. In mei 2004 is de organisatie verhuisd naar de Grote Kerk in Veere. De huurprijs van zo’n 50.000 euro per jaar drukt zwaar op de begroting. Bovendien is het gebouw onvoldoende geluidsdicht en is het nauwelijks warm te stoken. In de winter en het vroege voorjaar wordt uitgeweken naar café ’t Schuttershof en de doopsgezinde kerk, beide in Middelburg.

Steenbeek denkt op korte termijn de huur van het eerste kwartaal te kunnen betalen. „Voor de tweede rekening hebben we op dit moment nog geen oplossing.” Als de huur niet omlaaggaat, sluit Steenbeek niet uit dat het muziekpodium uit Veere vertrekt. „Je kunt niet elk jaar de overheid vragen om bij te passen.”

Het muziekpodium zou dat wel betreuren. „Wij vinden dat de kerk gebruikt moet worden. Anders staat hij leeg en komt er misschien twee keer per jaar een autoshow in.”

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 15 september 2009.

Een groter aantal commerciële evenementen is toegestaan in de Grote Kerk van Veere zolang het bijdraagt aan een gezondere exploitatie van de kerk. Dat vindt de gemeente Veere. In de kerk worden al verschillende muziekevenementen gehouden. Toch moeten de provincie Zeeland en de gemeente Veere jaarlijks geld bijleggen om de exploitatie van het gebouw rendabel te maken. Uit nieuw onderzoek door het bureau Berenschot blijkt dat de exploitatie van de Grote Kerk gezonder is te maken als er meer commerciële activiteiten plaatsvinden, zo schrijft de PZC. De gemeente is bereid tot aanpassing van het bestemmingsplan waarin het gebruik van de kerk is vastgelegd. Wethouder J. Bostelaar: „Wij vinden dat er meer mogelijk moet zijn. En dat er meer gedaan kan worden met de horeca. Maar als we die afspraken herzien, moeten ze wel goed onderbouwd zijn.” De wethouder vindt ook dat de kerk beter moet samenwerken met onder andere de St.-Jacobskerk in Vlissingen. Ook die kerk is een podium voor concerten en andere activiteiten. De gemeente Veere voert in het najaar overleg met de eigenaar van de kerk, de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM). Volgens Bostelaar zijn de beloftes over maatregelen om het „weglekken” van geluid via het dak van de kerk te voorkomen nog niet ingelost. Er zou een extra plafond in de kerk komen.

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 19 januari 2016

Minister Blok (Wonen en Rijksdienst) heeft vorige week in kasteel Radboud te Medemblik 29 rijksmonumenten overgedragen aan de Nationale Monumentenorganisatie (NMo). Daaronder bevinden zich de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Veere (foto), de Abdijkerk Aduard en de Sint-Bataafskerk in Aardenburg, zo meldt het digitale platform Toekomst Religieus Erfgoed. Ook diverse kastelen, gedenkmonumenten en andere gebouwencomplexen werden overgedragen aan de –in 2014 opgerichte– NMo. Die krijgt van de minister eenmalig 60 miljoen euro voor onderhoud en beheer van de monumenten.

Externe links


Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Cisterne (waterput)