Handelingen

Oosterland, Torenplein 1 - Jodocuskerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Jodocuskerk
Genootschap: PKN Hervormde gemeente Oosterland
Provincie: Zeeland
Gemeente: Schouwen-Duiveland
Plaats: Oosterland
Adres: Torenplein 1
Postcode: 4307AB
Inventarisatienummer: 06667
Jaar ingebruikname: 16e eeuw
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 14160


Geschiedenis

Historische dorpskerk met zadeldaktoren.

In 1354 vond er inpoldering plaats en kreeg Oosterland een houten kapel van de Heilige Jodocus. Later is deze kapel vervangen door de huidige kerk, waarvan in 1612 het schip van de kerk door brand verloren is gegaan.
In 1424 kreeg de toren een klok met als opschrift 'Willan Butndic Fecit int jaer ons Heere MCCCCXXIIII' oftewel "Willem Buitendijk heeft mij gemaakt in het jaar onzes Heren 1424". Deze grote klok weegt 450 kilogram, de kleine klok weegt 235 kilogram met opschrift 'Willan Butndic Fecit Ave Maria gratia plena, dominus cum' oftewel "Willem Buitendijk heeft mij gemaakt, Wees gegroet Maria, vol van Genade, de Heer is met u". Deze beide klokken zijn op 31 maart 1943 door de Duitsers geroofd, maar ze zijn, net als andere klokken uit Zeeland, teruggevonden in het IJsselmeer. De schipper heeft expres het schip laten zinken, zodat de Duitsers deze klokken niet konden omsmelten. Zodoende hangen de klokken weer in de gerestaureerde toren.
De koorruimte doet na 1612 dienst als kerkruimte. In 1650 kwam er een ambachtsherenbank en deze staat er nog steeds. Voor de Watersnoodramp van 1953 stond deze bank voor in de kerk en rechts van de kansel, nu staat deze onder het orgel.
De huidige Voorkerk van de kerk was in de 19de eeuw een schoolgebouwtje en daarna gemeentehuis. In 1964, na de restauratie, heeft de Gemeente de Voorkerk teruggeven aan de kerk.
In de Tweede Wereldoorlog is het per ongeluk door Engelsen deels verwoest met daarbij de toren. De toren was voor de oorlog vijftien meter hoog en de dorpsbewoners noemden het toen een duiventil omdat deze toren zo laag was. In 1949-1950 is de toren verhoogd tot 22 meter. In de vroegere eeuwen werd getracht om deze toren een spits te geven. Die is er nooit gekomen. In 1732 kreeg de kerk een grote regenbak links van de huidige ingang.
In de kerk hangt een marmeren grafmonument van de adellijke vrouwe Suzanna Maria Lonque. Zij is overleden in 1752. In 1898 heeft de kerk een grondige opknapbeurt gehad.
Tijdens de watersnood van 1953 heeft de kerk ook te lijden gehad en was er in de kerk een ravage. Dat is nu nog te zien aan de deuren in de kerk.
De kerk heeft nog enige oude grafzerken uit 1504, 1515, 1533, 1545 en 1551. In 1612 werd het door dorp getroffen door een grote brand. Het koor dateert uit 1579, de kansel uit 1574. In hetzelfde jaar dat de kansel gereed kwam werd de kerk protestants. De eerste dominee van Oosterland die in 1574 werd bevestigd, was voorheen van dezelfde kerk pastoor voor de rooms-katholieke kerk. Tot 2008 heeft de kerk van Oosterland vanaf 1574 47 predikanten gehad. Voor de watersnood van 1953 was er ook nog een dooptuin. De buitenmuur van het koor is in verschillende fasen gebouwd, wat goed te zien is.

opname 17-07-2009 © Leon Bok
opname 17-07-2009 © Leon Bok

Monumentomschrijving Rijksdienst

Kerk

De Ned.Herv.Kerk, plm 1500. Baksteenbouw met banden in de gevels en met hoekblokken aan de beren van het koor. Koor van drie traveeën en 5/10 sluiting overdekt door een houten tongewelf, met ribben rustende op geprofileerde muurstijlen op zandstenen draagstenen. Vroeger transept vervangen door twee traveeen die koor verlengen. Inwendig: preekstoel plm 1700 met houten lezenaar op houten schelp. Bank met wapens van de Jonge en Stavenisse, XVIIc. Marmeren wandtafel voor Suzanna Maria Lonque, wed. Johannes Cau (1752). Aantal hardstenen grafzerken o.a. gedateerd 1515, 1545, 1551.

Toren

14162 Kerktoren met zadeldak en aan de toren verbonden westgevel plm 1400. Sedert kerkbrand 1612 losstaand. Klokkenstoel met twee klokken van W. Butendiic, 1424?, beide diameters 80 cm.

Orgel

In het gebouw is 1 pijporgel aanwezig.Het orgel heeft de volgende plaats in het gebouw: galerij boven ingang Over het orgel zijn de volgende informatiebronnen bekend: Website http://www.orgelsinzeeland.nl Archief P. Sevestre

Historische gegevens

De bouwer van orgelkas en binnenwerk is waarschijnlijk J. van Gelder. Orgelkas en binnenwerk zijn opgeleverd in 1905. Het orgel had als oorspronkelijke locatie in het gebouw de volgende plaats: Enkele meters naar voren op de galerij boven de ingang

Na de bouw van het orgel zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd: 1956: W. van Leeuwen: restauratie waarbij geoxideerde metalen onderdelen zijn vervangen, houtworm werd bestreden en de Cornet III sterk disc. werd vervangen door een Mixtuur III-V sterk. Verplaatsing van het orgel naar achteren. ca. 1980: Fa. Pels & Van Leeuwen: Hersteld van de windladen in verband met lekkages. Herintonatie van het pijpwerk.

Technische gegevens

Het orgel is voorzien van de volgende klavieren: één manuaal, aangehangen pedaal (zonder eigen registers)

De dispositie is als volgt: Manuaal: Bourdon 16’, Prestant 8’, Holpijp 8’, Gamba 8’ disc., Celeste 8’, Octaaf 4’, Piccolo 2’, Mixtuur III-V sterk Pedaal: aangehangen

Plaats klaviatuur / speeltafel: rechterzijde kas Manuaalomvang: C-f’’’; Pedaalomvang: C-d’; Deling Bas/Discant: b/c’ Windladensysteem: sleeplade; Toetstractuur: mechanisch; Registertractuur: mechanisch; Stemtoonhoogte: a1 = 440 Hz Stemmingssysteem (Temperatuur): Evenredig zwevend

[INVCOZZL]

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Predikantenborden

Liturgieborden en bijbehorende kisten

De ventilatoren en het hulpstuk en de vloerbedekking en boekenplankje en de nieuwe situatie in de gang

Deze Foto's in de toren zijn gemaakt op Open Monumentendag 14-09-2019.