Handelingen

Cadzand, Prinsestraat 17 - Hervormde Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Hervormde Kerk
Genootschap: PKN Protestantse gemeente Zuidwesthoek
Provincie: Zeeland
Gemeente: Sluis
Plaats: Cadzand
Adres: Prinsestraat 17
Postcode: 4506AG
Inventarisatienummer: 06425
Jaar ingebruikname: 1686
Architect:
Huidige bestemming: hervormde kerk
Monument status: Rijksmonument 31509


Geschiedenis

Historische kerk met toren. Ook wel Mariakerk. Gebouwd in 1686. Van 1686 tot 1791 maakte de Waalse Hervormde Gemeente ook gebruik van het gebouw.

Herbouw toren 1931. Diverse verbouwingen.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Hervormde kerk. Vroeg-gotische, recht gesloten, tweebeukige kerk uit de eerste helft van de 14de eeuw, gedeeltelijk vernieuwd in 1652. Bij de restauratie in 1928 een klokkentorentje bijgevoegd. 17de eeuws meubilair. Klokkenstoel met klok van Jan Burgerhuys, 1611, diam. 60 cm. Twee mechanische torenuurwerken, waarvan een uit de 17de eeuw en een van B. Eijsbouts uit 1930.

Orgel

In het gebouw is 1 pijporgel aanwezig op de galerij tegenover de preekstoel.

Historische gegevens

  • De bouwer van orgelkas en binnenwerk is J.F. Kruse in 1902.

Tussen 1960-1970 is door B. Koch toegevoegd : van Trompet 8’ en een pneumatische Bourdon 16’ die zelfstandig op het pedaal bespeelbaar is.

Technische gegevens

Het orgel is heeft de volgende klavieren: één manuaal, pedaal met eigen registers De dispositie is : Manuaal: Bourdon 16’ basc., Prestant 8’, Bourdon 8’, Gamba 8’, Octaaf 4’, Fluit 4’, Quint 2 2/3’, Octaaf 2’ Pedaal: Bourdon 16’ (transmissie) Werktuiglijke registers: Koppel Manuaal-Pedaal, Tremulant

Plaats klaviatuur / speeltafel: linkerzijde kas Manuaalomvang: C-f’’’; Pedaalomvang: C-b’; Deling Bas/Discant: b/c’ Windladensysteem: sleeplade; pneumatische kegellade (voor Bourdon 16’) Toetstractuur: mechanisch; Registertractuur: mechanisch; Stemtoonhoogte: a1 = 440 Hz Stemmingssysteem (Temperatuur): Evenredig zwevend

[INVCOZZL]

In de media

Uit Het Vaderland, 9 Juli 1931.

De twaalfde Juli aanstaande zal de Hervormde Gemeente te Gadzand in een plechtige godsdienstoefening voor het eerst na een paar jaar behelpens, wederom bijeen zijn in haar herstelde en zeer verfraaide kerkgebouw. Deze kerk — de eenige in het laatste Zeeuwsche dorp aan den Zuidelijken Scheldeoever — is vermoedelijk gesticht door de Sint Bavo-abdij te Gent, die in het oude eiland van Cadzand veel landerijen bezat en het grootste deel van de tienden hief. De stijl van den kerkbouw is die van den overgangstijd van 't Romaansch naar de Gothiek; van de twee beuken is de zuidelijke de oudste, ze dateert van 1250 à 1300 vermoedelijk; de noordelijke beuk is iets later.

Veel „gesnor van buien" heeft dit oude gebouw in het oude Vlaamsche dorp over zijn hoofd zien gaan. Van de middeleeuwsche geschiedenis ervan is zoo goed als niets bekend; de kerk zal wel niet ongeschonden gekomen zijn uit de invallen der Franken en Engelschen, die het eiland van Cadzand in de veertiende en vijftiende eeuw herhaaldelijk uitplunderden en het dorp en de boerenhoeven in de asch legden. Meer is bekend van de jaren 1572-1600. De Vlissingsche Geuzen staken herhaaldelijk over om plundertochten in het Noorden van Vlaanderen te houden en roofden overal het lood der kerkgoten om er kogels van te gieten voor hun geschut. 't Gevolg daarvan was, dat de daken wegrotten en de gebouwen instortten. In een schrijven van 1600 klaagt de bisschop van van Brugge erover, dat van de 130 kerkgebouwen buiten de stad Brugge in zijn diocees er 100 ruïnes zijn en dat dit getal dagelijks vermeerdert. Toen Maurits dan ook Sluis en omgeving in 1604 terugbracht aan de Unie van Utrecht, moest de Cadzandsche kerk geheel hersteld worden, in 1607 voorloopig; in 1609—1610 werd de zuidelijke beuk geheel hersteld, in 1641 de noordelijke. Voor een groot gedeelte werd dit herstel betaald door de Sint Bavo-abdij te Gent. die veel tienden in Cadzandsche hief en zoo verplicht was, bij te dragen in den wederopbouw. De hooge Sint Lambertustoren, een baken voor de zeelieden bij hun vaart in de Wielingen moest echter in 1677 afgebroken worden wegens bouwvalligheid. Geld om haar op te bouwen was er niet, kerkherstel en de altijd knagende zee hadden het grondbezit der Cadzandsche kerk verslonden. Van toen af hing de klok in een houten dakvenstertje.

Behalve voor de Hervormden eeredlenst, werd de kerk ook gebruikt van 1685 tot 1719 door de Waalsche gemeente te Cadzand. Naar Westelijk Zeeuwsch Vlaanderen zijn namelijk zeer vele Hugenooten uitgeweken, die in een aantal gemeenten daar bedehuizen stichtten. Vooral na 1685, de herroeping van 't Edict van Nantes, en na 1713, den vrede van Utrecht was hun aantal groot. In 1719 kregen zij te Cadzand een eigen gebouw, dat in 1817 wederom gesloten werd, de Walengemeente was toen opgelost in de Hervormde.

Enkele jaren geleden was de bouwvalligheid zoo groot, dat ingegrepen moest worden. Met Rijks-, provincialen- en synodalen steun en met krachtige hulp van gemeenteleden en belangstellenden kon dit werk tot stand komen. De ziel van dit kerkherstel was de oud-Rijksarchivaris dr. J. de Hullu, wederom in zijn geboorteplaats Cadzand woonachtig. De Rijksbouwmeester van Heeswijk, had de leiding der restauratie, die zijn arbeid eer aandoet. De muren der kerk, in 1609 verlaagd, zijn wederom tot hun oorspronkelijke hoogte gebracht. Kapiteelen en basementen der pilaren, deerlijk geschonden, zijn in den ouden staat hersteld. Het houtsnijwerk der oude banken, dateerend van ongeveer 1650, is ter versiering van de nieuwe banken gebruikt. Het dakvenstertje. waarin de klok hing, is vervangen door een sierlijk renaissancetorentje, geschenk van de burgerlijke gemeente. En de kerk is versierd met een achttal gebrandschilderde ramen, vervaardigd in de ateliers Schouten te Delft. Vijf daarvan zijn een geschenk van wijlen den bekenden Haagschen advocaat mr. A.J.E.A. Bik en mevrouw Enger, aangebracht ter herinnering aan het huwelijk hunner overgrootouders Jan Bik en Jeannette Butin, in Mei 1789, in deze kerk voltrokken. Ze stellen voor de wapens van Prins Maurits, Nederland, de Provincie Zeeland, de gemeente Cadzand. terwgl het vijfde raam het familiewapen der schenkers vertoont. Ter herinnering aan de gevluchte Hugenooten heeft een ingezetene van Cadzand een zesde raam doen plaatsen. Het zevende en achtste raam, eveneens door twee belangstellenden geschonken, geven de afbeelding van een opengeslagen Bijbel en het Lam Gods.

Den 12en Juli aanstaande wordt de kerk wederom in gebruik genomen in een plechtige godsdienstoefening. „Pulchrior resurgo" kan zij zeggen, ik rijs schooner op dan te voor. Het land van Cadzand kan trotsch zijn op dit kerkgebouw, dat aan het nageslacht zal verkondigen, dat ook in de twintigste eeuw, mildheid in godsdienstig opzicht en liefde tot de kerk der vaderen niet gestorven waren.

Links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur