Handelingen

Amsterdam, Walenpleintje 159 - Waalse Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Waalse Kerk
Genootschap: Eglise Wallonne (Waalse Gemeente)
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Amsterdam
Plaats: Amsterdam
Adres: Walenpleintje 159
Postcode: 1012JZ
Inventarisatienummer: 00444
Jaar ingebruikname: 1409
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 50

Geschiedenis

Buitengewoon interessant kerkgebouw zonder toren. Driebeukige basiliek zonder transept.

Gaaf bewaard gebleven als Waalse Kerk, met bijbehorende Protestantse inrichting.

De (oorspronkelijk tweebeukige) hallenkerk werd in 1409 gebouwd als kloosterkerk van de Paulusbroeders. Sinds 1578 is het in gebruik als Waalse Kerk. Los van een korte onderbreking in de 16e eeuw is het gebouw altijd als godshuis in gebruik geweest. Ten tijde van de onderdrukking en vervolging kreeg de kerk echter een extra functie erbij. Naast godshuis werd het ook een toevluchtsoord: een plek om te schuilen voor wanneer het leven in gevaar kwam. Verder heeft het gebouw een functie als begraafplaats gehad: hierdoor is de verbinding met het voorgeslacht zichtbaar en tastbaar aanwezig.

De tolerantie waar Amsterdam bekend om staat heeft een zekere rol gespeeld in het ontstaan van de Waalse kerk. Het gebrek aan tolerantie in eigen land heeft de Walen van huis verdreven. Juist het tolerante Amsterdam heeft ervoor gezorgd dat de Walen massaal naar Amsterdam trokken.

Exterieur

Het aanzien van de kerk is sterk veranderd door de eeuwen heen. Vroeger lag het klooster goed zichtbaar, net buiten de stad. Het klooster kwam door alle bebouwing eromheen steeds meer verscholen te liggen in het centrum van Amsterdam. Nu is de kerk nauwelijks zichtbaar vanaf de weg en mensen lopen er vaak snel voorbij lopen zonder de kerk op te merken.

Het Walenpleintje is een belangrijk aspect van de Waalse kerk. Op oude gravures is te zien dat hier in de 16e eeuw bebouwing gestaan heeft. Het pleintje ligt nu volledig open en wordt alleen nog afgesloten door een hek dat geplaatst is om criminaliteit op het pleintje tegen te gaan.

De gevel en het grote glas-in-loodraam (1923) daarboven trekken vooral de aandacht. Deze gevel, die uit 1647 stamt, is bij de restauratie van 1891 vernieuwd: er werd in neorenaissancestijl een nieuwe gevel tegen de oude gevel gemetseld. Over het vooraanzicht van de kerk zijn de meeste mensen het eens: het is een prachtige kerk om te zien.

Interieur

Het interieur van de Waalse kerk is weinig veranderd. Het plafond bestaat uit houten tongewelven. Vanwege de grote toeloop van protestanten uit Frankrijk werd in 1661 de zuiderzijbeuk aan de kerk gebouwd. Ook werden er in beide zijbeuken galerijen aangebracht worden om zo meer plaats te creëren. Achter het orgel waren ramen te zien. Deze ramen zijn nu vanuit de kerk onzichtbaar door een houten wand achter het orgel.

Het orgel, de ramen en de houten banken zijn bepalend voor het interieur. Het orgel werd in 1680 door Nicolaas Langlez gebouwd en in 1733/34 is het totaal vernieuwd door Christiaan Müller, alleen de kas en enig pijpwerk is hierbij in stand gebleven. Het is het best bewaarde instrument van Müller en een icoon van de 18e-eeuwse orgelbouwkunst. Verder is er nog een kabinetorgel van een onbekende maker aanwezig (circa 1775).

Functioneren van het kerkgebouw tegenwoordig

Aan het begin van de jaren 1990 heeft de kerk een grote restauratie ondergaan. Het gebouw wordt nog steeds gebruikt voor zondagse kerkdiensten. Elke zondag om 11:00 komt er een klein groepje Walen bij elkaar voor de eredienst. Tijdens deze dienst wordt er alleen in het Frans gesproken. De Franse taal is dan ook erg belangrijk voor deze gemeenschap. Sinds kort worden er ook Franse lessen gegeven in de Waalse kerk.

Verder presenteert de Waalse Kerk zich in toenemende mate als podium voor muziek, discours, francofonie en historie. De meeste activiteiten naast de kerkdienst zijn concerten. Wie op Internet de Waalse kerk opzoekt, zal ontdekken dat het een cultureel podium is voor met name klassieke concerten.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Oude Walenkerk. 15e eeuwse kloosterkerk met zuidbeuk uit 1661, voorgevel uit 1647. Doorsnede lichtelijk basilicaal. Orgel 1686 toegeschreven van Langlet, vergroot 1734 door Chr. Muller. Kabinetorgel van onbekende maker gebouwd omstreeks 1775. Verdere inventaris.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur