Handelingen

Witmarsum, Kerkplein 2 - Koepelkerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Koepelkerk
Genootschap: PKN Nederlands Hervormd
Provincie: Friesland
Gemeente: Súdwest Fryslân
Plaats: Witmarsum
Adres: Kerkplein 2
Postcode: 8748BP
Inventarisatienummer: 09740
Jaar ingebruikname: 1633
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
39435


Geschiedenis

Monumentale historische kerk uit 1633 met koepelvormige dakruiter uit 1819. Verving een middeleeuwse kerk.

De kerk te Witmarsum is gesticht omstreeks de tiende eeuw. Volgens de geschiedenis stond er sinds het jaar 1200 een kerkgebouw met een zadeldaktoren. In 1631 werd de kerk grotendeels verwoest door noodweer. De toren bleef ondanks dit noodweer behouden. De huidige kerk dateert van 1633.

De kerk is in dat jaar gesticht door Tjaerd van Aylva, grietman van Wûnseradiel, en kerkvoogd Rein Rienks. In 1661 brandde de toren af. In hetzelfde jaar werd gelijk begonnen met de herstelwerkzaamheden. Daarnaast werd de kerk voorzien van een torenspits. In 1819 werd de bouwvallige kerktoren afgebroken en vervangen door een achtkantige koepel midden op het kerkdak. Dit is de kerk zoals die tegenwoordig het beeld van Witmarsum bepaalt.

In 1855 werd het huidige monumentale orgel gebouwd door L. van Dam & Zonen uit Leeuwarden. Het ongeschonden bewaard gebleven orgel is in 1964 gerestaureerd door Bakker & Timmenga uit Leeuwarden. In de Koepelkerk hangen een kleine klok uit 1433 en een grote klok uit 1656. De laatste restauratie vond plaats in de periode van juni 1995 tot mei 1996. Deze restauratie was noodzakelijk vanwege een zware aantasting van het houtwerk door de bonte knaagkever.

De Koepelkerk heeft in de geschiedenis een belangrijke rol gespeeld. Een prominente rol in deze geschiedenis is ook weggelegd voor Menno Simonsz. Menno Simonsz werd in 1496 geboren in Witmarsum. Hij werd opgeleid in de Rooms-Katholieke leer. In 1524 werd hij vicaris van de kerk te Pingjum. In 1531 werd hij benoemd tot pastoor in Witmarsum. Op 12 januari 1536 legde hij het miskleed af en brak daarmee met de Rooms-Katholieke kerk. Hij sloot zich aan bij de Dopers. In zijn Fundamentboek (1539), een eenvoudige geloofsleer, legde hij de nadruk op persoonlijke vroomheid, wedergeboorte, apostolische zuiverheid van de gemeente en verwierp hij de kinderdoop. Menno Simonsz heeft de weg gebaand voor het "stille doperdom", dat een belangrijke rol in de Nederlandse cultuur en geschiedenis zou gaan spelen. Hieruit blijkt dat de Koepelkerk een belangrijke rol in de geschiedenis voor en na de Reformatie heeft gespeeld.

Na de herdenking in 1996 van het 500e geboortejaar van Menno Simonsz heeft de belangstelling voor het leven en werken van hem opnieuw veel aandacht gekregen. In het kader daarvan worden het monument (gedenknaald) op het Fliet te Witmarsum, het Doopsgezinde schuilkerkje te Pingjum en de Koepelkerk dan ook jaarlijks door veel belangstellenden uit binnen- en buitenland bezocht.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Hervormde kerk. In 1633 in gotiserende trant herbouwde kerk en in 1819 aan de westzijde eveneens van driezijdige sluiting voorzien en met klokkenkoepel op de nok bekroond. Mooi 17de eeuws meubilair, preekstoel, banken, zerk door B.G. 1541. Orgel met Hoofdwerk en Bovenwerk, in 1855 door L. van Dam en Zonen gemaakt. In de klokkenkoepel hangen twee klokken, waarvan één van J. de Bomen?, 1433, diam. 94 cm. en één van J. Balthasar, 1656, diam. 118 cm.

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur