KerkBanner23e.png

Uit het nieuws:


<rss-error>

Sprang-Capelle, Kerkstraat 34 - Hervormde Kerk

Uit Reliwiki
Ga naar: navigatie, zoeken

laat alleen artikel objecten zien
laat overige objecten op deze kaart zien


Gegevens locatie en gebouw
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Waalwijk
Plaats: Sprang-Capelle (voormalig Sprang)
Adres: Kerkstraat 34
Bouwjaar/jaren: 15e eeuw
Architect:
Oorspr. bestemming: Rooms-katholieke kerk
Huidige bestemming: Protestantse kerk (Hervormde Gemeente)
Monumentstatus: Rijksmonument
200px-Distinctive emblem for cultural property.svg.png
34133
Indentificatienr: 08247

Inhoud

Geschiedenis

De kerk is aanvankelijk als Rooms Katholieke kerk in gebruik geweest en gewijd aan St. Nicolaas. Na de reformatie is in 1610 de kerk overgegaan naar de Protestanten. Grote schrik op 20 augustus 2002. De NH kerk stond in brand. Het kurkdroge hout van het dak is vermoedelijk door soldeerwerkzaamheden aan de dakgoot warm geworden waarna het vlam heeft gevat. De kerk is behouden gebleven. Delen van het interieur zijn wel beschadigd.

Sprang, Grote- of St. Nicolaaskerk; opn. 14-10-2009 jk
secco van Christus als ‘Man van smarten’; opn. 04-08-2011 jk
koorraam (2006); opn. 04-08-2011 jk

Monumentomschrijving Rijksdienst

Hervormde Kerk. Laatgotische kerk, bestaande uit een driezijdig gesloten koor uit omstreeks 1400, een driezijdig gesloten zuidelijk dwarspand uit het begin van de 15de eeuw, een rechtgesloten noordelijk dwarspand uit het midden van de 15de eeuw; een driebeukig schip waarvan de drie oostelijke traveeën uit dezelfde tijd en van dezelfde stijl zijn als het koor, de drie westelijke traveeën hoger en breder, tot een nieuw bouwplan uit het einde van de 15de eeuw behoren, evenals de westtoren.

Bij de aansluiting van koor en noordtransept een vroeg 16de-eeuwse sacristie. Rijk ontwikkelde steunberen aan het laat 15de-eeuwse deel van het schip.

De toren, welks zuidwesthoek in 1612 ingestort is en die in 1911 voor het eerst gerestaureerd is, heeft overhoekse steunberen, is rijk met natuursteen versierd en door recht- en spitsboogvormig afgedekte spaarvelden in de vier geledingen bezet.

Inwendig achtkante pijlers in het oudste gedeelte van het schip, zuilen in het jongste, houten tongewelven in de sacristie een stergewelf over de benedenruimte, een kruisribgewelf in de verdieping.

De restauratie van het gebouw is in 1956 voltooid.

Muurschilderingen apostelfiguren op de pijlers, op de oostwand van het zuidtransept: Christus op de koude steen onder het kruis, omringd door de lijdenswerktuigen. Tegen de torenwand de tekst van de Tien Geboden geschilderd, in gotische minuskels.

Eiken kansel en doophek uit de 17de eeuw.

Klokkenstoel met gelui bestaande uit een klok van A. Petit, 1750, diam. 120 cm, een klok van S. Butendiic, 1475, diam. 83 cm, en een klok, hergoten door Petit en Fritsen, 1948, diam. 104 cm.

16e- en 17e-eeuwse grafzerken.

MIP omschrijving

  • Bouwstijl: Gotiek
  • Bouwperiode: Van 1400 tot 1600
  • Gevels en materialen: Rode handvorm baksteen met vlechtingen.
  • Vensters en deuren: Spitsboogvensters met natuursteen traceringen, korfbogige vleugeldeur.
  • Dak en bedekking: Zadeldaken van afnemende hoogte met leien in maasdekking, ingesnoerde spits met klok, smeedijzeren sierspits en weerhaan.
  • Bijgebouwen: Lage bakstenen ommuring met sierhek en lantaarns.
  • Interieur: In het oudste gedeelte van het schip achtkantige pijlers, zuilen in het jongste deel. Houten tonggewelven in de sacristie, stergewelf en kruisribgewelf. Muurschilderingen; Christus op de koude steen, tekst
  • Groen: Berken, heesters en gazon.
  • Bijzonderheden: Kruiskerk met westtoren, bestaande uit een driezijdig gesloten koor uit ca.1400. Een driezijdig gesloten zuidelijk dwarspand uit het midden van 15e eeuw; een driebeukig schip waarvan de drie oostelijke traveeën uit dezelfde tijd en van dezelfde stijl zijn als het koor, de drie westelijk traveeën hoger en breder.
  • Omschrijving: Vervolg bijz. bouwplan uit het eind van de 15e eeuw behoren, evenals de westtoren. Bij de aansluiting van koor en noordtransept een vroeg 16de eeuwse sacristie. Rijk ontwikkelde steunberen aan het laat 15e eeuwse deel van het schip. De toren, waarvan de in 1612 ingestorte zuidwesthoek in 1911 werd gerestaureerd, heeft overhoekse steunberen en is rijk met natuursteen versierd over vier geledingen. Vervolg interieur: Tien Geboden, apostelfiguren. Eiken kansel en doophek uit de 17de eeuw. Twee klokken, één gegoten door Steven Buitendijc in 1475 en een door Alexis Petit in 1750. 16de en 17de eeuwse grafzerken.


Orgels

Houben-orgel; opn. 30-04-2007 jk
Houben-orgel in 2010
impressie Houben-orgel met rugwerk; bew. 12-08-2011 jk

Hoofdorgel

Algemeen

Het in 1728 door Thomas Houben voor de Waalse kerk in Dordrecht gebouwde orgel werd in 1869 in Sprang geplaatst. Houben uit Ratingen (D) was een leerling van Peter Weidtman. De dubbele lijsten tussen onder- en bovenkas en het hoekige front zijn hierbij herkenbaar. Houben bouwde het orgel in Dordrecht met hoofd- en rugwerk en aangehangen pedaal. Twee jaar na oplevering voegde Houben een Cimbal toe aan het hoofdwerk. Door zowel Rudolph Garrels (1738) als Jacob François Moreau (1743) werden herstelwerkzaamheden uitgevoerd. In de jaren 1771-1795 had Hendrik Hermanus Hess het orgel in onderhoud. In 1778 bracht hij nieuwe handklavieren aan en een gehalveerde manuaalkoppel, alsmede de Fagot 8 vt.

P.J. Geerkens wijzigde het orgel in 1804 drastisch. Hij verwijderde het rugwerk en plaatste het pijpwerk daarvan op nieuwe laden in de onderkas als onderpositief. Hiertoe verbreedde hij de onderkas tot de breedte van de bovenkas van het hoofdwerk. Tevens liet hij de Mixtuur van het vroegere rugwerk vervallen.

In deze vorm werd het orgel in 1869 in de kerk in Sprang geplaatst.

Het daar eerder in 1807 door Van Gelder geleverde orgel werd verkocht aan de Gasthuiskerk in Middelburg waar het nog terug te vinden is.

Voor zover bekend vonden er tot 1953 geen bijzondere wijzigingen plaats aan het orgel. In dat jaar werd het orgel in verband met de toen komende kerkrestauratie gedemonteerd door D.A. Flentrop.

In 1958 restaureerde Flentrop het orgel en breidde het uit met een vrij pedaal. Hierbij werd onder meer de Prestant 8 vt disc. gebruikt voor een 2-voets koor in de Ruispijp 3 st van het pedaal. Bij deze restauratie werd een nieuwe lade voor het hoofdwerk gemaakt als kopie van de oude lade. Ook werd een nieuwe windvoorziening inclusief nieuwe kanalen aangebracht. De c- en cislade van het onderpositief alsmede klavieren en mechanieken werden gerestaureerd. Een nieuw pedaalklavier werd aangebracht, terwijl ook nieuwe registerknoppen werden vervaardigd. Voor een betere uitspraak van het onderpositief werden in de onderkas openingen aangebracht. Op het hoofdwerk werd de samenstelling van de Mixtuur gewijzigd en een Scherp 3-4 st toegevoegd. Op het onderpositief werd de Prestant disc. 8 vt vervangen door een Mixtuur. De kas werd in de huidige kleur geschilderd.

Plannen voor de restauratie van het orgel werden aanvankelijk begeleid door Jan Jongepier. Dit adviseurschap heeft hij overgedragen aan ir. Henk Kooiker, die de komende restauratie gaat begeleiden. De subsidie van het rijk hiertoe werd in het voorjaar 2008 verstrekt.

Bouwer: Thomas Houben, 1728 Wijzigingen: P.J. Geerkens, 1804 Restauratie: D.A. Flentrop, 1958

In 2010 wordt opnieuw een restauratie uitgevoerd door Flentrop Orgelbouw te Zaandam. Daarbij is o.a. een nieuwe windvoorziening gereconstrueerd met drie spaanbalgen. In verband daarmee is de winddruk verlaagd. De pedaalregisters uit 1958 zijn vervangen door nieuwe, die beter aansluiten bij het klankconcept van Houben. Het rasterwerk van de orgelkas is vervangen door snijwerk en de kas is opnieuw geschilderd in de oorspronkelijke kleur. Zaterdag 13 november 2010 is het orgel officieel weer in gebruik genomen.

Er is een plan om het oorspronkelijke rugwerk te gaan reconstrueren. Een impressie daarvan is te vinden onder het kopje 'Tekeningen'.

Dispositie
  • Hoofdwerk (C-c³): Bourdon 16 vt - Prestant 8 vt - Holpijp 8 vt - Fluyt Travers 8 vt Disc. - Octaef 4 vt - Fluyt 4 vt - Quint octaef 3 vt - Octaef 2 vt - Flajolet 2 vt - Mixtuur 2 vt 3 st - Cymbal 1 vt 3 st - Cornet D 4 vt 4 st - Trompet B/D 8 vt
  • Onderpositief (C-c³): Holpijp 8 vt - Prestant 4 vt - Holfluyt 4 vt - Nasat 3 vt - Octaef 2 vt - Sexquialter 2⅔ vt 2 st Disc. - Basson 8 vt - Tremulant.
  • Pedaal (C-d¹): Bourdon 16 vt - Prestant 8 vt - Octaef 4 vt - Basuin 16 vt - Trompet 8 vt - Claron 4 vt.
  • Speelhulpen: koppelingen: Hoofdwerk-onderpositief B/D - Pedaal-hoofdwerk; Tremulant gehele werk.

Toonhoogte a¹= 440 Hz


Koororgel

Koororgel (Van Vulpen, 1957)
Algemeen

Het koororgel is in 1957 gebouwd door de firma Gebr. Van Vulpen, Utrecht, voor de hervormde kapel, Gouwsluis, te Alphen aan den Rijn. In 1999 wordt het overgeplaatst naar de Maranathakerk aldaar. In 2009 restaureert Flentrop Orgelbouw (Zaandam) het instrument en plaatst het, bij de aanvang van de restauratie van het hoofdorgel, in de kerk van Sprang, waar het na de voltooiing van de restauratie van het Houben-orgel een definitieve plaats krijgt.

Na ingebruikname van het gerestaureerde Houben-orgel is het orgel naar de noordelijke zijbeuk verplaats waar het nu op een nadere bestemming wacht.

Dispositie
  • Manuaal: Holpijp 8' - Prestant 4' (C-E uit Roerfluit) - Roerfluit 4' - Octaaf 2' - Scherp ⅔' 2 sterk bas/discant.
  • Pedaal: aangehangen.

Mechanische sleeplade. Manuaalomvang C-f3. Pedaalomvang: C-d1.


In de media

Uit Reformatorisch Dagblad, 2 november 2010.

De hervormde gemeente van Sprang (Noord-Brabant), die dit jaar 400 jaar bestaat, is bezig met een jubileumboek. In het boek komen onder meer de geschiedenis van het gebouw en de gemeente aan de orde. Het boek wordt op tweede kerstdag gepresenteerd in aanwezigheid van burgemeester Kleijngeld (gemeente Waalwijk). Op eerste kerstdag van 1610 vierde de gemeente voor de eerste keer het avondmaal en een dag later werd de eerste kerkenraad gekozen.


Externe links

Afbeeldingen

secco van onbekend heiligenfiguur; opn. 04-08-2011 jk
zijbeuk; opn. 30-04-2011 jk
preekstoelinterieur; opn. 04-08-2011 jk
koorgewelf; opn. 04-08-2011 jk

Exterieur

Interieur

Houben-orgel

Toegang tot orgel; opn. 30-04-2011 jk

Koororgel

Tekeningen


Bronnen

  • Frans Jespers, Repertorium van orgels en orgelmakers in Noord-Brabant tot omstreeks 1900; Het Noordbrabants Genootschap, ’s-Hertogenbosch 1983.
  • Hans van Nieuwkoop (eindredactie), Het historische orgel in Nederland 1726 - 1769; NIvO, Amsterdam, 1997.
  • Joachim Hess, DISPOSITIEN der merkwaardigste KERK-ORGELEN welken in de zeven Verëenigde Provincien als mede in Duytsland en Elders aangetroffen worden, Gouda, 1774; herdruk, Buren, 1980.
  • GAW = Gemeentearchief Waalwijk.
  • 'Houd dat gij hebt' 400 jaar Hervormd Sprang. (Uitgave: Commissie 400 jaar Hervormd Sprang i.s.m. Barlandus Boekproducties)
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Hulpmiddelen
Hulpmiddelen