Handelingen

Sittard, Gruizenstraat 3 - Protestantse Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Provincie: Limburg
Gemeente: Sittard-Geleen
Plaats: Sittard
Adres: Gruizenstraat 3
Postcode: 6131EH
Bouwja(a)r(en): 1637
Inventarisatienummer: 1636 1681
Architect:
Oorspronkelijke bestemming: Protestantse kerk
Huidige bestemming: Cultureel Centrum
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
33668

Geschiedenis

Herv. Kerk. Het gebouw wordt in gebruik genomen in 1637 en heeft dan nog geen toren. In 1677 wordt de stad door de Fransen verwoest en de kerk gaat in vlammen op. De herbouw is gereed in 1680. Dit is nog te zien in de sluitsteen boven de ingang van de kerk. Door het jaartal 1637 is het jaartal 1680 aangebracht. In 1684 wordt een toren gebouwd.
Omstreeks 1800 staat de kerk regelmatig onder water. Langs de kerk stroomt de Geleenbeek en aan de overkant staat een watermolen voor het malen van graan. De eigenaar zit de protestanten dwars door regelmatig de sluizen te sluiten en het waterpeil zover te laten stijgen dat de kerk onderloopt. Om van de problemen af te zijn wordt tussen1810 en 1815 de vloer van de kerk verhoogd.
Dankzij een gift van Koning Willem I wordt in 1817 de plavuizen vloer gelegd en worden een nieuwe kansel, banken en deuren aangeschaft, afkomstig van een opgeheven klooster in Den Bosch.
In 1839 komt een forse verbouwing gereed, waarbij het plafond in de kerk wordt verhoogd. De kleine ramen aan de beekzijde worden vervangen door twee grote spitsboogramen. Deze verbouwing is mogelijk door een gift, omstreeks 1835, door Koning Leopold I van België (tijdens de Belgische opstand is Sittard Belgisch), aangevuld met een gift in 1839 van Koning Willem I als Sittard weer bij Nederland hoort. In 1841 wordt een orgel aangeschaft dank zij een gift van Koning Willem II. Dit orgel is in 1964 vervangen door het huidige orgel.
In 1860 wordt de toren verhoogd. Het jaartal staat ingemetseld in de toren, evenals het jaartal van het oude deel: 1684.
Ter gelegenheid van de viering van het 400-jarig bestaan van de Hervormde gemeente in 1953 wordt in de spitsboogramen gebrandschilderd glas aangebracht.
Tot ongeveer 1970 staat de kerk verscholen tussen de huizen, aan een kant vast aan de bebouwing. Dan worden alle huizen in de omgeving afgebroken voor de realisatie van het winkelcentrum "Den Tempel", ook het aangebouwde gemeentecentrum. De merkwaardige vorm van de kerk wordt dan goed zichtbaar.
Tussen 1975 en 1978 worden de toren en de kerk grondig gerestaureerd. De spitsboogramen verdwijnen weer voor de oorspronkelijke kleine ramen. Ook komen er ramen in de andere zijmuur. Het gebrandschilderde glas wordt verdeeld over diverse kleinere ramen in de kerk.
Na de kerk worden ook de twee vakwerkhuisjes aan de Gruizenstraat (7-9) uit 1591 gerestaureerd. Zij worden ingericht als gemeentecentrum. Na een periode van huur worden ze in 1991 door de Hervormde gemeente gekocht.

Op 1 januari 1998 zijn de Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk gefedereerd. Zo beschikte men ook over twee gebouwen: de oude Ned. Hervormde Kerk aan de Gruizenstraat en de veel jongere Gereformeerde Johanneskerk aan de Mgr. Vranckenstraat. De Johanneskerk is de grootste en wordt wekelijks gebruikt voor de kerkdiensten. De veel kleinere Ned. Hervormde Kerk wordt gebruikt voor bijzondere diensten, voor vespers, als stiltecentrum, enz. Zomer 2004 is de Johanneskerk geheel heringericht (zie ook www.protestants-sittard.nl).

Monumentomschrijving Rijksdienst

Hervormde kerk, zaalkerkje, in de huidige vorm XVIId; vierkante traptoren met koepelbekroning, 1684. Sterk vernieuwd 1860. Schilderachtig gelegen aan de Molenbeek. Klokkenstoel met gelui bestaande uit twee gietstalen? klokken van onbekende gieters, 1853, diam. resp. 85 cm en 70 cm.

Orgel

Het orgel is in 1964 gebouwd door de firma L. Verschueren (Heythuysen).

Dispositie
  • Manuaal: Holpijp 8' bas/discant - Prestant 4' bas/discant - Fluit 2' bas/discant - Sesquialter 2⅔' 2 sterk discant - Mixtuur 2-3 sterk bas/discant.
  • Pedaal: aangehangen.

Mechanische sleeplade. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1.

In de media

Uit Reformatorisch Dagblad d.d. 8 maart 2013

Het zeventiende-eeuwse protestantse kerkgebouw aan de Gruizenstraat in Sittard wordt een cultureel centrum. Het Gruizenkerkje wordt op wat bijzondere diensten en stiltemomenten na niet meer gebruikt door de plaatselijke protestantse gemeente.

Noël Lebens, gedeputeerde van de provincie voor cultuur, sport, leefbaarheid en wijkenaanpak, zal volgende week woensdag het startsein geven voor de verbouwing van de kerk. De naastgelegen vakwerkhuisjes worden ook onder handen genomen en krijgen een horecabestemming. Dat maakte de website L1 donderdag bekend.

De nieuwe bestemming van de kerk en de vakwerkhuisjes ligt in de lijn met de plannen van de Protestantse Stichting Kerk Gruizenstraat, de eigenaar van de kerk. Deze stichting is enkele jaren geleden opgericht om het kerkje te behoeden voor sloop en een passende herbestemming te geven.

Externe link

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur