Handelingen

Loon op Zand, Oude Raadhuisplein 21 - Johannes Onthoofding

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object:
Genootschap:
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Loon op Zand
Plaats: Loon op Zand
Adres: Oude Raadhuisplein 21
Postcode:
Inventarisatienummer: 07859
Architect:
Bouwjaar 1394
Jaar ingebruikname:
Oorspronkelijke bestemming: rooms-katholieke kerk
Huidige bestemming: rooms-katholieke kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
26169



Geschiedenis

Loon op Zand, St. Johannes Onthoofding. Plattegrond kerk
Loon op Zand, St. Johannes Onthoofding. Zicht zuidwestzijde; jk 17-03-2010

In 1233 al was er op de "Kerkenakker" in het Land van Kleef een stenen kerk, gewijd aan St. Willibrord. Verjaagd door opstuivend zand en overlast van oorlogsgeweld moesten de inwoners van Venloon (de middeleeuwse naam van Loon op Zand) eind 14e eeuw een nieuw dorp bouwen "ses boogscheuten weeghs", nabij het kasteel. Daar stichtte de heer Pauwels van Haestrecht de Oude de huidige kerk van St. Jans Onthoofding in 1392/1394. Aan de toren in de stijl van de Kempen gotiek is gebouwd tot in de tweede helft van de 15e eeuw. De oudste van de vijf luidklokken dateert van 1460.

Met het transept uit de 16e eeuw kreeg de kerk grotendeels haar huidige vorm. Van 1648 tot 1821 was de kerk in protestantse handen. In 1823 namen de katholieken het gebouw weer in gebruik. De nieuwe dwarsbeuken dateren van 1929 en 1951.

Op 30 september 2012 is met een eucharistieviering in de St. Janskerk te Kaatsheuvel de fusie van de drie parochies in de gemeente Loon op Zand op plechtige wijze gevierd. Tot de parochiekerken van de nu nieuwe Parochie H. Willibrord behoren:

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

R.K. KERK van St. Jan. Gotische kruisbasiliek gesticht in 1394, gewijzigd in de 19e eeuw, gerestaureerd en vergroot in 1929 door architect H.W. Valk. Bestaat thans uit een driebeukig schip met dwarspand uit de tweede helft van de 15e eeuw, een wat ouder, smaller en lager driezijdig gesloten koor (omstreeks 1400), omgeven door moderne aanbouwen, en tenslotte een toren uit omstreeks 1450 van baksteen met lagen natuursteen, rijk versneden overhoekse steunberen en versierd met spaarvelden en traceerwerk.

Klokkentorentje op de oostelijke topgevel van het dwarspand (in de 19e eeuw gewijzigd.) Klokkenstoel met klok van W. en Jasper Moer, 1500, diam. 131,3 cm. en een klok van J. en W. Hoerken, 1460, diam. 108,1 cm. Mechanisch torenuurwerk, Duits fabrikaat, 1924, buiten gebruik gesteld. De toren in 1965 gerestaureerd.

Voorts een tweeklaviers orgel met pedaal, gemaakt in 1941 door de firma Vermeulen uit Weert, gerestaureerd in 1981. Het instrument bevat belangijk 17e en 18e eeuws pijpwerk. Van het orgel is alleen dit monumentale pijpwerk van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg.

CultuurHistorische Waardekaart

  • Bouwperiode: 1945
  • Bouwstijl: Gotiek
  • Gevels en Materialen: Handvorm baksteen, natuursteen speklagen.
  • Vensters en Deuren: Spitsboogvensters met natuursteentracering. Gebrandschilderde glas, onder meer van Max Weiss uit 1950. Vleugeldeuren onder korfboog.
  • Dak en Bedekking: Zadeldaken met leien in Maasdekking.
  • Constructie: Neogotisch houten tongewelf uit 1880 door architect Weber, door dezelfde werden de ronde pilaren achtkantig gehouwen.
  • Interieur: Mariakapel van Luc v. Hoek uit 1954 met 17e eeuwse beelden van O.L. Vrouw van Loon op Zand. Diverse gepolychromeerde houten beeld uit 1871-1879 door Goossens. Torenmonstrans uit 1514-1515, klokken uit o.m. 1460, 1500, 1559. 19e Eeuwse eiken preekstoel van eikehout uit 1853 van J.W. Peeters, voorstellende Christus en de Samaritaanse vrouw. Houten 19e eeuwse beeldje van Johannes door H. v.d. Geld. Hoogaltaar van J. Goossens en Zn. uit 1868 en 1871.
  • Bijzonderheden: Kruisbasiliek die is gesticht in 1394, gewijzigd in de 19e eeuw,gerestaureerd en vergroot in 1929 door H.W. Valk. Thans driebeukig schip met dwarspand, driezijdig gesloten koor uit circa 1400 en toren uit circa 1450. De kerktoren is genummerd Oude Raadhuisplein 21.

Kerkhof

Loon op Zand, St.Johannes Onthoofding. Kerkhof zuidoostzijde, jk 17-03-2010

Het kerkhof bestaat uit drie gedeelten rondom de kerk. Het is omringd door een baksteen muur onder ezelsrug waarop een ijzeren hek met driepuntige pijlen, en een bewerkt toegangshek met kruis, cirkels en spiralen. Het zuidelijke deel bevat de oudste (pastoors)graven uit ondermeer 1627 en 1823. De grafstenen zijn in een gebogen verloop geplaatst.

Er staat een Heilig Hartbeeld van kalksteen met resten van verguldsel gesigneerd door A. van Bokhoven uit Den Bosch. Verder staan en diverse oudere rijke graven, ondermeer een hardstenen boomstamkruis met krans en uiltje uit 1883.

Op het oostelijk deel staan eveneens diverse laat 19e eeuwse bewerkte grafzerken.

Op het noordelijke deel staan diverse bewerkte grafzerken uit de jaren dertig tot en met vijftig, ondermeer met verbronsde reliefs. Voorbeeld: een relief met Maria, Johannes en de dode Christus uit 1937, gesierd Marga. Een grafzerk van tufsteen uit 1950.

Orgels

Hoofdorgel – Van Hirtum

In 1835 wordt door Bernard van Hirtum een orgel met twee klavieren en vrij pedaal geleverd. In dat orgel wordt pijpwerk verwerkt van een orgel van Stephanus Cousijns maakte (1659-1661) voor de Waalse Kerk in ’s-Hertogenbosch.

In 1942 wordt het orgel gesloopt en pijpwerk gebruikt voor een nieuw orgel.

Dispositie (in 1940)
  • Manuaal: Prestant 8' - Holpijp 8' - Prestant 4' - Fluit 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Mixtuur II sterk - Trompet 8'.
  • Positief: Holpijp 8' - Viola di Gamba 8' - Prestant 4' - Fluit 4' - Doublette 2'.
  • Pedaal: aangehangen.

Hoofdorgel - Vermeulen

Hoofdorgel; jk 10-09-2011

In 1941/1942 bouwt de firma Gebr. Vermeulen een nieuw electro-pneumatisch orgel voor de kerk. Van het pijpwerk uit het oude orgel wordt daarbij gebruik gemaakt. De inwijding vindt plaats op 14 mei 1942.

In 1986 is het orgel door de Gebr. Vermeulen gerestaureerd in de toestand zoals nu (2011) aanwezig. Bij die restauratie is bovendien het uiterlijk van het instrument gewijzigd.

Dispositie
  • Hoofdwerk: Bourdon 16' - Prestant 8' - Salicionaal 8' - Bourdon 8'(o) - Prestant 4' - Fluit 4'(o) - Octaaf 2'(o) - Mixtuur III-IV sterk (1986), Trompet 8' (1986).
  • Zwelwerk: Prestant 8'(o), Holpijp 8'(o) - Gemshoorn 8' - Prestant 4'(o) - Blokfluit 4'(o) - Quint 2 2/3'(o) - Zwitserse Pijp 2' - Terts 1 3/5' - Kromhoorn 8' (1986), Tremulant.
  • Pedaal: Subbas 16' - Octaafbas 8' - Gedektbas 8' - Octaaf 4' (1986) - Fagot 16' (1986).
  • Koppelingen: Hoofdwerk - Zwelwerk; Pedaal - Hoofdwerk; Pedaal - Zwelwerk; Hoofdwerk - Zwelwerk 16'; Hoofdwerk - Zwelwerk 4'; Zwelwerk - Zwelwerk 4'.
  • Speelhulpen: Vrije combinatie; 6 Vaste combinaties (pp - p - mf - f - ff - tutti); Automatisch pedaal; Generaal crescendo.

Koororgel – Elbertse

Koororgel; jk 10-09-2011

In 1979 plaatst de firma Elbertse een orgel dat men geleverd had aan de in 1966 gebouwde Heilige Geestkerk aan het Van Hogendorpplein te Goirle. Na sluiting en afbraak van die kerk in 1999 is het instrument als koororgel te Loon op Zand geplaatst.

De pastoor van Loon op Zand heeft de kas van het orgel in diverse kleuren geschilderd en voorzien van sierpanelen naar eigen ontwerp. Op enig moment is deze ‘versiering’ weer verwijderd.

Dispositie
  • Manuaal: Prestant 8' - Gedekt 8' - Octaaf 4' - Fluit 4' - Prestant 2' - Sesquialter II sterk.
  • Pedaal: Subbas 16'.
  • Koppelingen: Pedaal - Manuaal I, Manuaal I - Manuaal I 4'.
  • Speelhulpen: 3 vaste combinaties (p - mf - tutti); Vrije combinatie.

Externe links

Afbeeldingen

Interieur

Hoofdorgel

Koororgel

Tekeningen