Handelingen

Appingedam, Dijkstraat 73 - Gereformeerde Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Gereformeerde Kerk
Genootschap: Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt
Provincie: Groningen
Gemeente: Appingedam
Plaats: Appingedam
Adres: Dijkstraat 73
Postcode: 9901AM
Inventarisatienummer: 00631 15578
Jaar ingebruikname: 1927
Architect: Reitsma, E.
Huidige bestemming: Kerk
Monument status: Rijksmonument 509407

Geschiedenis

Belangrijke interbellumkerk zonder toren met kenmerken van de Groninger variant van de Amsterdamse School, typerend voor architect Egbert Reitsma.

Buiten gebruik als kerk Protestantse Gemeente Appingedam in 2009.

Ook in gebruik geweest bij een Evangelie Gemeente tot 2007, toen verhuisd naar Ten Boer.

De kerk is gekocht door de lokale Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (GKV), die gebruik maakte van de voormalige synagoge. Dat gebouw werd te klein voor de GKV. Na restauratie heeft de GKV in 2014 deze kerk in gebruik genomen.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Gereformeerde KERK met MUUR en twee TOEGANGSHEKKEN, gebouwd in 1928 op de fundamenten van de oude kerk uit 1868. Toen deze kerk in 1926 was afgebrand kreeg architect E. Reitsma opdracht tot herbouw. Elementen waar hij rekening mee moest houden waren de nog aanwezige pastorie (ca. 1868) aan de Dijkstraat en het erachter liggende consistoriegebouw (ca. 1911). In zijn ontwerp nam hij één resterende muur (de oostgevel) van de vorige kerk op en liet het consistoriegebouw daarop aansluiten. Resultaat was een vrij sobere zaalkerk in Amsterdamse Schoolstijl, met de lange zijde direct grenzend aan de St. Annastraat. Het consistoriegebouw verlengde hij aan de noordzijde met een extra vergaderlokaal. Omstreeks dezelfde tijd werd er naast de pastorie aan de Dijkstraat een kosterswoning gebouwd. Na de oorlog boette het kerkgebouw in aan plasticiteit doordat de schoorsteen, die de nok aan de voorzijde markeerde, en de getrapte decoraties van metselwerk en beton op het westelijke zijvlak van het dak verloren gingen. In 1977 vond er een verbouwing plaats van het gehele complex. Reitsma had bij het ontwerp van de kerk de mogelijkheid open gelaten om de 750 bestaande zitplaatsen uit te breiden met 350, door de bouw van een gaanderij. Deze toevoeging werd in 1977 gerealiseerd. Een deel van de kerkbanken werd toen onder andere vervangen door stoelen, er kwam een schuifwand onder de gaanderij en het orgel kreeg een nieuwe ombouw. Tevens werden de consistorie, de pastorie en de ernaast gelegen kosterswoning op dusdanige wijze vernieuwd dat ze buiten de rijksbescherming vallen.

De kerk is markant gelegen op de hoek van de St. Anna- en de Dijkstraat binnen het beschermde stadsgezicht van Appingedam. Aan de zuidzijde heeft het gebouw een ondiep voorplein, dat van de straat wordt gescheiden door een lage gemetselde MUUR met daarop een ijzeren HEK, twee keer onderbroken door twee gemetselde rechthoekige pijlers die een beweegbaar hek (2 delen) flankeren. Een iets hoger, identiek beweegbaar HEK verleent aan de St. Annastraat toegang tot de binnenplaats aan de achterzijde van de kerk, die aan het Damsterdiep grenst.

Omschrijving

ZaalKERK opgetrokken in kromgetrokken mondsteen met verdiepte voeg, in diverse metselverbanden. Het zadeldak dat gedekt is met een zwart geglazuurde Hollandse pan, heeft in het dakvlak langwerpige glas-in-loodstroken, waar licht doorlatend golfplaat (niet origineel) voor is gezet. De entree bevindt zich in het midden van de zuidgevel in een uitgebouwd portaal waarop een balkon met gemetselde borstwering; in het portaal drie dubbele deuren met vierruits lichten; de middelste dubbele deur (de hoofdentree) wordt gemarkeerd door een iets uitgebouwd gedeelte onder een smal dak van grindbeton. Boven het balkon bevindt zich een vensterpartij van elf smalle glas-in-lood ramen, waarboven in goudgeverfde ijzeren letters: Geref kerk. De linker hoek van de zuidgevel wordt benadrukt door een uitbouw met plat dak, die aansluit op de westgevel; in deze uitbouw een rondboogvormige deur onder een brede gemetselde boog, een vijftal kleine glas-in-loodramen van verschillend formaat en een zandstenen gevelsteen met onder andere de tekst: Pinksterfeest 1927.

De westgevel wordt bovenin geleed door vier langwerpige glas-in-loodramen geflankeerd door vijf uitgemetselde, decoratieve verticale banden, afgedekt met grindbeton (oorspronkelijk met een forse, getrapte decoratie van metselwerk en beton); onderin de gevel drie smalle glas-in-loodramen.

De topgevel van de achtergevel (noord) is bekleed met een zwart geglazuurde Hollandse pan en wordt van de rest van de gevel gescheiden door een houten overstek. In het doorgetrokken middenrisaliet, dat wordt doorsneden door een boven de nokvorst uitstekende gemetselde muurdam, twee rondboogvormige deuren onder een halfsteens rondboog met erboven twee smalle vensters; aan weerszijden van het risaliet, spiegelbeeldig, een reeks van vijf smalle stalen vensters en een houten deur met kijkgat.

In het INTERIEUR zijn ondermeer van belang: de rode bakstenen wanden, het met schroten beklede tongewelf met houten paraboolspanten, rustend op uit rondhout geconstrueerde korbelen, de glas-in-lood bovenlichten en de geometrisch- abstracte gewelfschilderingen, de platformkansel van hout en triplex met aan weerszijden een houten trapje, de draaibare houten liturgieborden, de resterende houten kerkbanken (twee rijen), en de twee bankblokken aan weerszijden van de kansel. Orgel en orgelkas zijn niet van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg.

Waardering

Gereformeerde kerk met muur en twee toegangshekken in het centrum van Appingedam van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang

  • als voorbeeld van een gereformeerde zaalkerk uit het eind van de jaren twintig
  • vanwege het sobere, maar expressieve materiaalgebruik
  • vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp
  • als goede representant van het oeuvre van architect E. Reitsma
  • vanwege de redelijke mate van gaafheid van het exterieur
  • vanwege het opvallende parabolische tongewelf met glas-in-lood bovenlichten en geometrisch-abstracte schilderingen
  • vanwege de markante ligging midden aan het Damsterdiep in het beschermde stadsgezicht van Appingedam

Orgel

Het orgel is gebouwd door B. Pels & Zn. in 1949. In 1968 is het orgel uitgebreid door firma Verschueren.

In de media

  • Uit; RTVnoord.nl d.d. 20 november 2014

Men neme een voormalig zalencomplex, een kerk, een kosterwoning en een pastorie. Even een paar maanden goed verbouwen en dan staat er ineens een multifunctioneel centrum. Tenminste, dat is de bedoeling van de verbouwing van Kabzeël in Appingedam. In het multifunctionele centrum aan de Dijkstraat moeten straks evenementen en culturele activiteiten worden georganiseerd. Vorige maand heeft de gemeente het eigendom van het zalencomplex overgedragen aan de Stichting Dijkstraat Appingedam. Die gaat het multifunctionele centrum samen met de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Appingedam, die eigenaar is van de kerk en pastorie, uitbaten. Vorig jaar werd het casco van de monumentale kerk al gerestaureerd. Ook werd de pastorie gerenoveerd. Nu worden de vier gebouwen samengevoegd en aan de binnenzijde aangepakt. De verbouwing van Kabzeël moet in mei volgend jaar klaar zijn.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Orgel