Handelingen

Amsterdam, Zeedijk 2 - Oudezijds- of St. Olofskapel: verschil tussen versies

Uit Reliwiki

(Geschiedenis)
k (==Geschiedenis vervolg)
 
Regel 58: Regel 58:
 
De enige manier om in deze St. Olofskapel te komen is via de hoofdingang van het hotel Barbizon Palace, waarbinnen rechts een trap af naar de kelder, en via een tunneltje onder de Zeedijk door weer een trap naar boven.
 
De enige manier om in deze St. Olofskapel te komen is via de hoofdingang van het hotel Barbizon Palace, waarbinnen rechts een trap af naar de kelder, en via een tunneltje onder de Zeedijk door weer een trap naar boven.
  
====Geschiedenis vervolg==
+
====Geschiedenis vervolg====
 
De kapel werd in 1440 tegen de Sint Olofspoort uit 1370 aan gebouwd. De kapel was niet alleen kerkgebouw, maar ook begraafplaats en clubhuis van de 'Jeruzalemheren'.
 
De kapel werd in 1440 tegen de Sint Olofspoort uit 1370 aan gebouwd. De kapel was niet alleen kerkgebouw, maar ook begraafplaats en clubhuis van de 'Jeruzalemheren'.
 
De Sint Olofspoort werd in 1370 gebouwd. De stad heeft kort daarvoor stadsrechten gekregen en is vanaf 1345 ook nog eens een razend populaire toeristische attractie vanwege het Mirakel van Amsterdam. Daarbij braakte een zieke man in de Kalverstraat een hostie uit die onbrandbaar bleek, een wonder dat in heel Europa bekend werd.  De meeste pelgrims komen via de Bindwijkerpoort in het verlengde van de Heilige Weg -de huidige Overtoom- de stad binnen. De Sint Olofspoort werd vooral gebruikt door handelsreizigers vanuit Muiden en Velzen die over de Zeedijk de stad binnenkomen. Maar ook door houthandelaren vanuit het verre Scandinavië. Naar alle waarschijnlijkheid is de Sint Olofspoort voor hen vernoemd naar de heilige Noorse koning Olav. De Sint Olofspoort is ruim 200 jaar lang de belangrijkste gevangenis van de stad. Maar in de late middeleeuwen zijn de Amsterdammers meer van de boetes, verbanningen en lijfstraffen. Een andere optie is Sint Odulphus uit het Brabantse Oirschot, beschermheilige van dijken. Niet onlogisch, gezien de locatie van de poort. Maar dichter Vondel heeft het in 1655 over 'Sint Olof, die zijn’ troon in ’t Noorden had gebouwt'; daar moet de Noorse koning Olav mee bedoeld worden.
 
De Sint Olofspoort werd in 1370 gebouwd. De stad heeft kort daarvoor stadsrechten gekregen en is vanaf 1345 ook nog eens een razend populaire toeristische attractie vanwege het Mirakel van Amsterdam. Daarbij braakte een zieke man in de Kalverstraat een hostie uit die onbrandbaar bleek, een wonder dat in heel Europa bekend werd.  De meeste pelgrims komen via de Bindwijkerpoort in het verlengde van de Heilige Weg -de huidige Overtoom- de stad binnen. De Sint Olofspoort werd vooral gebruikt door handelsreizigers vanuit Muiden en Velzen die over de Zeedijk de stad binnenkomen. Maar ook door houthandelaren vanuit het verre Scandinavië. Naar alle waarschijnlijkheid is de Sint Olofspoort voor hen vernoemd naar de heilige Noorse koning Olav. De Sint Olofspoort is ruim 200 jaar lang de belangrijkste gevangenis van de stad. Maar in de late middeleeuwen zijn de Amsterdammers meer van de boetes, verbanningen en lijfstraffen. Een andere optie is Sint Odulphus uit het Brabantse Oirschot, beschermheilige van dijken. Niet onlogisch, gezien de locatie van de poort. Maar dichter Vondel heeft het in 1655 over 'Sint Olof, die zijn’ troon in ’t Noorden had gebouwt'; daar moet de Noorse koning Olav mee bedoeld worden.

Huidige versie van 22 jan 2021 om 17:48


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Oudezijds- of St. Olofskapel
Genootschap: Ned. Hervormde Kerk
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Amsterdam
Plaats: Amsterdam
Adres: Zeedijk 2
Postcode: 1012AX
Inventarisatienummer: 00226
Jaar ingebruikname: 1498
Architect:
Huidige bestemming: partycentrum
Monument status: Rijksmonument 6541

Geschiedenis

Dit is het op één na oudste (na de Oude Kerk) nog bestaand religieus gebouw in Amsterdam, met een zeer uitgebreide historie. Buiten gebruik als Hervormde kerk in 1912. Kerkmeubilair en orgel zijn kort daarna verwijderd. Hierna in gebruik voor diverse doeleinden, maar ook in verder verval. Door brand zwaar beschadigd in 1966, toen de houten overkapping geheel werd verwoest. Hierna is dit historische gebouw nog enkele decennia lang bedreigd met sloop.

Alsnog restauratie, inclusief reconstructie van de oude overkapping, eind jaren 1980 tot 1992.

Eind 1992 is, als bekroning van deze restauratie, een mooi, gereconstrueerd, torentje op het dak van deze kapel geplaatst. Dit voormalige kerkgebouw hoort nu bij het NH Hotel Barbizon Palace, aan de Prins Hendrikkade, en is vanuit dit hotel bereikbaar, via trappen/lift en een korte tunnel onder de Zeedijk door. Sinds deze restauratie is dit historische gebouw voornamelijk in gebruik als congres- en partyruimte van dit hotel, voor particulier georganiseerde lezingen en festiviteiten (en dus zelden tot niet voor openbare culturele activiteiten).

De enige manier om in deze St. Olofskapel te komen is via de hoofdingang van het hotel Barbizon Palace, waarbinnen rechts een trap af naar de kelder, en via een tunneltje onder de Zeedijk door weer een trap naar boven.

Geschiedenis vervolg

De kapel werd in 1440 tegen de Sint Olofspoort uit 1370 aan gebouwd. De kapel was niet alleen kerkgebouw, maar ook begraafplaats en clubhuis van de 'Jeruzalemheren'. De Sint Olofspoort werd in 1370 gebouwd. De stad heeft kort daarvoor stadsrechten gekregen en is vanaf 1345 ook nog eens een razend populaire toeristische attractie vanwege het Mirakel van Amsterdam. Daarbij braakte een zieke man in de Kalverstraat een hostie uit die onbrandbaar bleek, een wonder dat in heel Europa bekend werd. De meeste pelgrims komen via de Bindwijkerpoort in het verlengde van de Heilige Weg -de huidige Overtoom- de stad binnen. De Sint Olofspoort werd vooral gebruikt door handelsreizigers vanuit Muiden en Velzen die over de Zeedijk de stad binnenkomen. Maar ook door houthandelaren vanuit het verre Scandinavië. Naar alle waarschijnlijkheid is de Sint Olofspoort voor hen vernoemd naar de heilige Noorse koning Olav. De Sint Olofspoort is ruim 200 jaar lang de belangrijkste gevangenis van de stad. Maar in de late middeleeuwen zijn de Amsterdammers meer van de boetes, verbanningen en lijfstraffen. Een andere optie is Sint Odulphus uit het Brabantse Oirschot, beschermheilige van dijken. Niet onlogisch, gezien de locatie van de poort. Maar dichter Vondel heeft het in 1655 over 'Sint Olof, die zijn’ troon in ’t Noorden had gebouwt'; daar moet de Noorse koning Olav mee bedoeld worden.

Amsterdam is in die tijd een diepreligieuze stad. Het wemelt er van de kerken en kloosters. En de stad wordt dus overspoeld door pelgrims die de Heilige Stede aan het Rokin bezoeken, de plek van het hostiewonder uit 1345. Maar er kan nog wel meer bij, dus wordt in 1440 een kapel tegen de Sint Olofspoortgevangenis aan gebouwd. Met daarbij de Jeruzalemkapel die uit een complete replica van de Heilige Grafkerk in Jeruzalem bestaat.

De Jeruzalemkapel is een initiatief van Amsterdamse Jeruzalemgangers. Zij hebben de bedevaart naar het heilige land afgelegd en zijn daar tot ridder in de Orde van het Heilige Graf geslagen. Elk jaar voeren deze 'Jeruzalemheren' bij hun Amsterdamse Jeruzalemkapel een ritueel uit waarbij een houten Jezus op een nepezel op wieltjes wordt voortgetrokken. Kijkt niemand van op in laatmiddeleeuws Amsterdam.

In 1618 verdwijnt de gevangenis en wordt het poortgebouw afgebroken. De Sint Olofskapel wordt vanaf dan ook wel de Oudezijds Kapel genoemd, als tegenhanger van de Nieuwezijds Kapel aan het Rokin. Naarmate de gevaarlijke pelgrimstocht naar het heilige land minder populair wordt, verdwijnen de Jeruzalemvaarders langzaam maar zeker uit de stad. Daardoor raakt de Jeruzalemkapel in verval. In 1644 staat het kapelletje er zo treurig bij dat het stadsbestuur besluit de boel te slopen. Dit houdt in dat er meer ruimte vrijkomt voor de gereformeerde Sint Olofskapel. Iemand die daar grif gebruik van maakt, is Michiel de Ruyter. Hij woont in de buurt aan de Prins Hendrikkade 131 en is een trouw kerkganger. Het kerkbankje waar hij altijd zat, is bewaard gebleven en staat daar nog steeds. Naar goed Amsterdams gebruik wordt de kapel ook gebruikt als begraafplaats. Hij biedt van 1600 tot 1850 plaats aan zo'n 300 graven die 5 kisten diep de grond in gaan. De graven worden gedurende de eeuwen regelmatig geruimd om plek te bieden aan nieuwe overledenen. Dat zijn duizenden begrafenissen met bijbehorende emoties, toespraken en tranen. Dat houdt in dat de kapel behalve een plek van religieuze bezinning ook vaak een plek van groot verdriet moet zijn geweest. Met name de meer vermogenden hebben een familiegraf in de kapel. Het is tegen flinke betaling mogelijk om de begrafenis tijdens de zondagse kerkdienst plaats te laten vinden. Er zijn gevallen bekend van flauwvallende kerkgangers door de stank die vrijkomt bij het openen van een familiegraf. De 1.500 doden liggen dicht bij elkaar op een oppervlak van 500 vierkante meter; dit zal een kerkdienst in de kapel er sowieso niet genoeglijker op hebben gemaakt.

Dat de graven snel van eigenaar wisselen, blijkt onder meer uit archeologisch onderzoek in 1991; daarbij komt men voornamelijk graven uit de 19e eeuw tegen. Bij dit onderzoek worden de graven geruimd en per ongeluk vermengd met 60 kuub zand dat afgevoerd wordt naar het herontwikkelde KNSM-eiland. Volgens de toenmalige woordvoerder van de gemeente wordt de fout snel hersteld en zijn de resten alsnog netjes herbegraven op de Noorderbegraafplaats.

In 1912 wordt de laatste kerkdienst in de Sint Olofskapel gehouden. Het gebouw heeft vervolgens verschillende functies maar wordt slecht onderhouden. Bij een brand in 1966 wordt een groot deel van de kapel verwoest. Dit blijkt een geluk bij een ongeluk te zijn, want het biedt de afdeling Monumenten en Archeologie de mogelijkheid het gebied flink om te spitten. Behalve de zerkenvloer en graven komt er een schat aan gebruiksvoorwerpen uit de begintijd van de Sint Olofspoort tevoorschijn. Ook stuit men op de fundering van de oude Jeruzalemkapel.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Driebeukige hallenvormige KAPEL met onregelmatig, nagenoeg vierkant grondvlak, ontstaan door geleidelijke uitbreiding van een vijftiende-eeuwse kern in het zuidwestelijk deel. Uiteindelijke vorm in gothiserende trant 1645. Aan de Nieuwebrugsteeg drie topgevels met hoge vensters, de meest westelijke nog middeleeuws en twee gelijke portalen, die echter 1620 en 1671 zijn gedateerd; aan de Zeedijk twee dergelijke topgevels, een klassicistisch portaal (XVIIa, in 1645 hierheen overgebracht) en ""pothuizen"".

Inwendig: vier gothiserende pijlers; kappen voor een belangrijk deel middeleeuws (tijdens restauratie gereconstrueerd).

Links

Afbeeldingen