Handelingen

Waalwijk (Baardwijk), Winterdijk 58 - Oude Kerktoren

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object:
Genootschap:
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Waalwijk
Plaats: Waalwijk (voormalig Baardwijk)
Adres: Winterdijk 58
Postcode: 5142EA
Inventarisatienummer: 08558
Jaar ingebruikname:
Architect:
Huidige bestemming: gesloopt op toren na
Monument status: Rijksmonument 38199



Geschiedenis

Waalwijk (Baardwijk), links de Clemenstoren; jk 02-09-2010

Historische kerktoren in Baardwijk.

De eerste schriftelijke bewijzen voor het bestaan van een parochie in Baardwijk (nu gemeente Waalwijk) dateren uit de 13de eeuw. In officiële overeenkomsten van 1242 en 1243 droeg de abdij van Sint-Truiden de financiële zorg voor het onderhoud van een priester en een kapel over aan de edelman Theodoricus (Dirk) Loeff van Berendonk. De graaf van Holland schonk rond het jaar 1000 aan de abdij van Sint-Truiden een hoeve in Aalburg. Deze stichtte op deze plaats een parochie van waaruit op verschillende plekken in de streek nieuwe parochies tot stand kwamen, onder andere in ‘’’Baardwijk’’’. In 1272 slaagde Theodoricus erin een parochiekerk op te richten. De bisschop van Luik verhief de Baardwijkse kapel op dat moment tot parochiekerk. Kort daarop zal waarschijnlijk de stenen kerk gebouwd zijn, waarvan nu de zogenaamde oude toren aan de Winterdijk nog overeind staat.
Deze oudst bekende stenen parochiekerk had een romaanse toren uit de 14de eeuw en een gotisch schip uit de 15de eeuw.

Baardwijk lag in het graafschap Holland en de gereformeerde religie werd er reeds in 1580 de officiële godsdienst. Zo werd in 1610 voor Baardwijk-Elshout een gereformeerde gemeente gesticht en een predikant aangesteld. De Middeleeuwse kerk van Baardwijk ging over in protestantse handen en bleef dat. Om dit verlies te compenseren stelde de heer van Baardwijk in 1637 zijn huiskapel ter beschikking van de pastoor.

Vanaf 1692 vervolgens ging het achterhuis van een boerderij als schuil- of schuurkerk fungeren. Onder andere uit een brief van het gemeentebestuur van Baardwijk aan de landdrost van Brabant uit 1808 blijkt dat de katholieken in Baardwijk op dat moment hoogstwaarschijnlijk geen actie ondernomen hebben om de kerk aan de Winterdijk terug voor zich te winnen in het kader van de nieuwe grondwet voor de Bataafse Republiek waarin stond dat kerken naar evenredigheid herverdeeld mochten worden. De R.K.-parochie bouwde later een eigen Waterstaatskerk.

Tot 1911 blijft de kerk voortbestaan als Nederlands Hervormde Kerk. Wegens bouwvalligheid kon men de kerk niet meer behouden en werd besloten een nieuwe kerk te bouwen. Op de plaats van het schip is het kerkhof uitgebreid.

De burgerlijke gemeente Baardwijk wordt in 1922 opgenomen in de gemeente Waalwijk.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Oude kerktoren, vlak opgaand bakstenen bouwwerk, waarvan de onderste geledingen van omstreeks 1300 dagtekenen, in de 15e eeuw verhoogd met een klokkenverdieping met een ingesnoerde naaldspits. In 1924 gerestaureerd. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk.

Overige info

noordzijde met rechts de Clemenstoren; jk 02-09-2010

Oorspronkelijk een bakstenen kerkje met toren. Eenbeukig schip met 3 traveeën, afgedekt met een zadeldak, en een halfronde apsis. Volgens het schilderij uit ca. 1800 is er een noordentransept aanwezig. De oorspronkelijke doorgang is op de sloopfoto’s uit 1912 nog duidelijk te zien. Kennelijk zijn op een later tijdstip de absis en het transept weer afgebroken.

MIP omschrijving

  • Bouwstijl: Gotiek
  • Bouwperiode: 1300 tot 1300
  • Gevels en materialen: Handvormbakstenen toren.
  • Dak en bedekking: Achthoekige spits met leien maasdekking.
  • Omschrijving: Geleding in drie verdieping.
    • Onderste geleding van omstreeks 1300 in 15e eeuw verhoogd met een klokkenverdieping met ingesnoerde naaldspits.
    • Restauratie 1924.
    • In de tweede geleding aan iedere zijde twee gekoppelde (bij de restauratie dichtgemetselde) galmgaten gevat in een nis.
    • In de derde geleding (15e eeuw) telkens twee eenvoudige rondboog galmgaten.

Afbeeldingen

Bronnen