Handelingen

Sprang-Capelle, Van der Duinstraat 42 - Gereformeerde Kerk (1893 - 1996)

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object: Gereformeerde kerk
Genootschap: Gereformeerde Kerken in Nederland
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Waalwijk
Plaats: Sprang-Capelle (Sprang)
Adres: Van der Duinstraat 42
Postcode: 5161BP
Inventarisatienummer: 08249
Jaar ingebruikname: 1893
Architect:
Huidige bestemming: kantoorgebouw
Monument status: geen



Geschiedenis

Sprang, Gereformeerde Kerk, ca. 1996

De Gereformeerde Kerk te Sprang is voortgekomen uit de Doleantie in 1886, de uittreding vanuit de Nederlandse Hervormde Kerk onder leiding van Abraham Kuyper.
Maar van een aantal families liggen de geloofswortel bij de Afscheiding in 1834, de uittreding onder leiding van Hendrick de Cock. Deze Sprangse families behoorden aanvankelijk bij de Christelijke Gereformeerde Kerk te Vrijhoeve.

Voor het ontstaan van deze geloofsgemeenschap en de eerste jaren daarvan wordt verwezen naar de eerste jaren van hun geschiedenis in de Nederduitsche Gereformeerde Kerk aan het Trampad.

Na de landelijke fusie van de Christelijke Gereformeerde Kerk met de Nederduitsche Gereformeerde Kerk ontstaan de Gereformeerde Kerken in Nederland. Op plaatselijk niveau gaan deze kerken ook samen verder. Daardoor ontstaat er bij geloofsgenoten uit de beide groepen, en die in Sprang woonachtig zijn, de behoefte om in eigen plaats een eigen kerk te gaan bouwen.

Men koopt grond in Sprang en op 28 mei 1893 wordt een eigen nieuwe kerk in gebruik genomen. Zo is de Gereformeerde Kerk te Sprang ontstaan. Omdat verschillende mensen uit Sprang lid zijn gebleven van de nu Gereformeerde Kerk te Vrijhoeve, moet de Classis in 1899 uitsluitsel geven onder wiens zorg die leden vallen.

Tijdens de mobilisatie in de eerste wereldoorlog worden er militairen in Sprang ingekwartierd. Op 20 september 1915 geeft de kerkenraad toestemming om het kerkgebouw, tegen kosten van vuur en licht, als militair tehuis te gebruiken. Van die situatie is een foto van het interieur gemaakt die als ansichtkaart is uitgegeven. De in die periode is de leegstaande pastorie tegenover de kerk ook gebruikt om militairen tijdelijk te huisvesten.

De beide kerken (Sprang en Vrijhoeve) zoeken in de loop van de tijd toch naar samenwerking waarna men in 1919 besluit om een gezamenlijke predikant te beroepen. Jaren later, in 1928, heeft Sprang echter geen predikant, maar Vrijhoeve (-Capelle) wel. Vanuit de Classis wordt aangedrongen op het samengaan van beide gemeenten maar door verdeeldheid komt het er niet van.

Pas in de periode 1960/1980 komt het tot enige samenwerking die uitmondt in het beroepen van een gezamenlijke predikant in 1979. Daarna gaat het snel en start men met besprekingen om tot een samenvoeging te komen. Bij akte, gepasseerd op 27 januari 1982, is de Gereformeerde Kerk van Sprang-Capelle en omstreken met twee wijken een feit.

De samenwerking op papier blijkt in de praktijk een moeizame weg. Toch beseft men de noodzaak tot samenwerken zeker nu, wegens financiële noodzaak, naar een gezamenlijk gebouw moet worden omgezien. Een nieuwe kerk valt om verschillende redenen af. In Sprang is geen mogelijkheid om de kerk te vergroten terwijl dat bij de kerk van Vrijhoeve wel mogelijk is. Deze keuze wordt uitgevoerd.

Zo komen de beide wijken in één gebouw bijeen en is de samensmelting ook op dit terrein voltooid.

Het gebouw te Sprang wordt in 1996 te koop aangeboden en verkocht waarna het als kantoorruimte in gebruik is genomen.

Inmiddels staat heden (2012) het pand weer te koop.

Gebouwomschrijving

Sprang, Van der Duinstraat 42 .OAe04 BHIC-PNB001058708.jpg

De kerk werd gebouwd in 1892-1893 in een neo-romaanse stijl met neoclassicistische elementen. Eenbeukige zaalkerk terugliggend van de straat gesitueerd. Rechthoekige plattegrond met 6 traveeën. Zadeldak, waarvan de nokas haaks staat op de straat en schild op achtergevel, gedekt met gesmoorde gebakken pannen. De gevels zijn opgetrokken uit rode handvorm baksteen. Gepleisterde plinten.

De topgevel afgedekt met een gepleisterde overkragende rollaag met rechthoekige kroningen, verticaal geleed door pilasters op de hoeken en naast de ingang. De gevel bovendien afgesloten door een klimmend gemetseld fries. Oorspronkelijk een rondraam met gietijzeren rozet. Boven de toegangsdeur een ronde friesboog waarin een ronde gedenksteen.

De zij- en achtergevels verticaal geleed door pilasters op de hoeken en tussen de ramen. Betimmerde zinken goot in het gevelvlak. Rondboogvensters met (oorspronkelijk) gietijzeren tracering van twee rondbogen met blokverdeling en een rozet; baksteen dorpels.

Achteraanbouw met plat dak uit 1931 en uitgebreid in 1982. Het interieur is ca. 1962 geheel vernieuwd. Twee kastanjebomen aan weerzijden van het toegangspad.

Orgels

Eerste orgel

Vermoedelijk is het eerste orgel een harmonium geweest. In 1895 koopt een broeder een orgel. Een inzameling brengt echter ƒ 40,- te weinig op. Hij blijft aanspraak op het orgel houden zolang zijn voorschot niet is aangezuiverd. In de loop van het jaar wordt de schuld door de kerk in termijnen afgelost.

Tweede orgel

In 1925 wil het orgelfonds ongeveer ƒ 1.500,- uitgeven voor een pijporgel, desnoods door een hypotheek op het gebouw te nemen. Een gemeentelid en de burgemeester bieden een geldlening aan. Aan de hand van een wensenlijstje van de orgelcommissie biedt de fa. Dekker te Goes een orgel aan voor ƒ 2.300,- af fabriek. De kerkenraad vindt dit een te hoog bedrag en men komt overeen om voor een bedrag van ƒ 2.045,- een orgel te leveren. Met nog wat bijwerk, vervoer, versteking orgelzolder, schilderwerk door de plaatselijke schilder Klaasse, etc. komen de kosten op ƒ 2.203,95. Op 11 maart 1927 wordt de resterende lening bij de orgelbouwer afgelost.

Derde orgel

Sprang, Pels-orgel (1963)
Beschrijving

Een derde orgel wordt aangeschaft als de kerk in 1962 ingrijpend vernieuwd wordt. Bij de firma Bernhard Pels & Zn. te Alkmaar wordt een nieuw orgel besteld dat het opusnummer 579 krijgt. Orgeladviseur is mr. A. Bouwman die bij de her-ingebruikname van de gerestaureerde kerk de uitleg en inspeling verzorgt. Opmerkelijk is dat het register Kegelpijp 2’ is gedisponeerd, een uitvinding van de adviseur zelf en waar hij het patent op heeft. De kosten van het orgel bedroegen ca. ƒ 20.000,-.

Na de sluiting van de kerk in 1997, is het orgel verkocht aan de firma Pels & van Leeuwen te ’s Hertogenbosch die het onderhoud verzorgde. Er kon geen koper voor worden gevonden. Onderdelen zijn verwerkt in andere orgels.

Dispositie
  • Manuaal I (C-g3): Prestant 8' C-B met Roerfluit - Cymbelmixtuur 5 st. 2'
  • Manuaal II (C-g3): Roerfluit 8' - Vlakfluit 4' - Kegelpijp 2'
  • Pedaal (C-f1 ): Subbas 16'
  • Koppelingen: Manuaal I + Manuaal II; Pedaal + Manuaal I; Pedaal + Manuaal II
Mechanische sleepladen

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Orgel

Bronnen

  • ‘In de schaduw van des booms sierlijkheid’ herdenkingsuitgave bij de sluiting van het kerkgebouw.
  • Kerkenboek Sprang-Capelle, Gebouwen en Geloven, uitgave van de Heemkundevereniging Sprang-Capelle, 2015.