Handelingen

Noordwijk, Van Limburg Stirumstraat 26 - Sint Jeroenskerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Sint Jeroenskerk
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: Noordwijk
Plaats: Noordwijk
Adres: Van Limburg Stirumstraat 26
Postcode: 2201JP
Inventarisatienummer: 02773
Jaar ingebruikname: 1892, 1926 (uitbr.)
Architect: Nicolaas Molenaar (1850-1930) en Nicolaas Molenaar (1892-1973)
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 511988

Geschiedenis

Niet georiënteerde kolossale neogotische hallenkerk met hoge toren in Noordwijk-Binnen.

In twee fasen gebouwd. De eerste fase werd ontworpen door architect N. Molenaar, de tweede door zijn zoon.

In 1892 werd aan deze kerk de status van bedevaartskerk verleend. Achter de waterstaatskerk uit 1834 werden in 1894 transept en koor van de neogotische kerk gebouwd. Toen de verdere uitbreiding noodzakelijk was, werd de oude waterstaatskerk afgebroken. In 1925-1926 werd de kerk voltooid met de bouw van schip, voorgevel, toren en pastorie, naar ontwerp van Nicolaas Molenaar Jr. (1892-1973) . Boven in de gevel staat een beeld van de patroon van de kerk, Sint Jeroen. De valk op zijn arm zou duiden op zijn adellijke afkomst.

In 2017 viering van het 125-jarig jubileum als bedevaartskerk, met o.a. een jubileumboek. Zomer 2017 waren zowel deze kerk als de Protestantse Oude Jeroenskerk op zaterdagmiddag van 13.00 tot 16.00 uur geopend voor bezichtiging.


Bedevaartplaats

Sint Jeroen, volgens de traditie de eerste pastoor van Noordwijk, werd in 856 door Noormannen vermoord. Toen in het begin van de 14e eeuw ook het hoofd van de heilige werd gevonden, werd Noordwijk een bedevaartoord. In 1892 herleefde Noordwijk als bedevaartoord. Sint Jeroen was een uit Schotland afkomstige missionaris; hij was de zoon van een edelman. In 847 zou hij zijn geland tussen Katwijk en Noordwijk. Op last van de bisschop van Utrecht (St. Hunger?) vestigde Jeroen zich in 851 in Noordwijk, dat toen nog Northgo heette, om de bewoners van die plaats te kerstenen. Hij bouwde er een kerkje dat aan St. Maarten was gewijd. Op 17 augustus 856 werd Jeroen door de Noormannen vermoord.

  • Volgens de traditie werd de plaats te Noordwijk waar Jeroens lichaam begraven lag, circa 980 door de boer Nothbodo teruggevonden. Jeroen had zich in drie dromen aan hem bekend gemaakt en ervoor gezorgd dat Nothbodo zijn verloren paarden terugvond.
  • (Bron:Meetensinstituut)

Monumentomschrijving Rijksdienst

Complex

Complexomschrijving Uit twee onderdelen bestaand complex van rooms-katholieke Neogotische HALLENKERK, St. Jeroen, uit 1894/1927 en bijbehorende PASTORIE in rationalistische trant uit 1927, ontworpen door de architect Nicolaas Molenaar (1850-1930). De bedevaartskerk is in twee fasen gebouwd; het koorgedeelte en de sacristie dateren uit 1894, de rest uit 1927. De gefaseerde bouw van de kerk is uitwendig herkenbaar aan de versobering van de bouwstijl. Het interieur van het jongere gedeelte is aangepast aan het bestaande. De kerk is gebouwd op de plaats waarin 995 het lichaam van St. Jeroen is opgegraven en waar sinds die tijd een aan hem gewijde kapel en diverse kerkgebouwen hebben gestaan. Van het oorspronkelijke ontwerp van Molenaar werden in 1894 slechts het transept met priesterkoor en sacristie uitgevoerd en tegen de bestaande Waterstaatskerk aangebouwd. Na sloop van de Waterstaatskerk volgde in 1927 de bouw van de rest van de kerk en de pastorie. Aannemersbedrijf W. de Vreede voerde het werk uit. De deuren in de hoofdfaçade zijn vernieuwd.

Complexomschrijving

Het koorgedeelte van de in baksteen opgetrokken hallenkerk is naar het westen georiënteerd. De hoofdfaçade (oost) ligt aan de van Limburg Stirumstraat en de pastorie staat noordoostelijk van de kerk. Beide panden hebben met leien gedekte zadel- en schilddaken. De kerk heeft spitsboogvensters met gemetselde traceringen. De pastorie is merendeels voorzien van rechte schuifvensters. Het complex vormt de visuele beëindiging van het Lindenplein binnen het van rijkswege beschermde dorpsgezicht van Noordwijk-Binnen. Langs de Kerkstraat wordt het terrein afgesloten door een smeedijzeren hek uit 1995.

Waardering

Het complex van kerk en pastorie van de parochie `Sint Jeroen' is van algemeen belang wegens cultuurhistorische waarde vanwege de functie als bedevaartskerk en als representatief voorbeeld uit de hausse in katholieke neogotische kerkelijke complexen in Nederland na het herstel van de Bisschoppelijke Hiërarchie in 1853.

Het complex is tevens van algemeen belang wegens architectuurhistorische waarde vanwege de kenmerkende neogotische bouwstijl van ex- en interieur, de bijzondere typologie van de hallenkerk en de redelijke mate van gaafheid in hoofdvorm, materiaalgebruik en detaillering, zowel uit- als inwendig. Enkele interieuronderdelen, waaronder de altaren en de figuratieve glas-in-loodramen zijn van kunsthistorisch belang en vormen een waardevol ensemble.

Het complex van kerk en pastorie is in hoge mate van stedenbouwkundig belang als visuele afsluiting van het Lindenplein binnen het beschermde dorpsgezicht van Noordwijk-Binnen.


Kerk 511988

Monumentale driebeukige HALLENKERK met vijfzijdige koorsluiting onder een samengesteld schild-zadeldak met leien in Rijndekking. Hoofdfaçade (oost) met forse hoektoren onder ingesnoerde spits en boven de viering een torentje met naaldspits. Het koor (west) wordt geflankeerd door de vierhoekige Maria- en Jeroenkapel. Ter hoogte van het driezijdig uitgebouwde transept bevinden zich ingangsportalen.

Tegen de zuidgevel van de toren een doopkapel. Aan weerszijden van het koor éénlaags bouwlichamen waarin de sacristie en het mortuarium zijn ondergebracht. De gevels zijn opgetrokken in grauwe baksteen en geleed door grote spitsboogvensters en steunberen. Onder de gootlijst een omgaand gemetseld spitsboogfries. De oostfaçade van de kerk bestaat uit een door steunberen gelede puntgevel met drie entreepartijen en een forse hoektoren. De centrale hoofdentree met dubbele deur wordt geflankeerd door twee enkele deuren. De deuren zijn gevat in gemetselde geprofileerde portalen met zandstenen kolommetjes.

Boven de dubbele deur een drielicht van kleine glas-in-loodramen onder spitsbogen, in de bovenlichten van de enkele deuren een gemetselde tracering onder spitsboog. Verder in de gevel een groot roosvenster met natuurstenen tracering van driepasbogen en gebrandschilderde glas-in-loodramen geflankeerd door grote spitsboogvensters. Het Jeroensbeeld in de geveltop, afkomstig van atelier Cuypers in Roermond, wordt geflankeerd door rechthoekige smalle gevelopeningen en daarboven drie kleine spitsboogvensters. De toren telt vier geledingen en is op de hoeken voorzien van steunberen.

Beganegronds een deur, daarboven een spitsboogvenster en in de derde geleding rechthoekige gevelopeningen. De lantaarn is opgebouwd uit spitsbogen met bakstenen tracering en balustrade. In de zijgevels van het kerkgebouw grote spitsboogvensters met tracering en gebrandschilderde glas-in-loodramen met eenvoudig patroon. De venstertraveeën worden in het dakschild bekroond door schilddakjes met kleine dakkapelletjes. De spitsboogvensters in het koor en de zijkapellen zijn voorzien van gebrandschilderde glas-in-loodramen met figuratieve voorstellingen. Links van het noordelijke transept een slanke traptoren onder ingesnoerde spits. Tegen beide transeptarmen een entreeportaal onder afgeknot schilddakje met tuitgevel en een dubbele deur onder bovenlicht met drie spitsboogvenstertjes. In de noordgevel van de sacristie twee kleine vensters onder spitsbogen aan weerszijden van een schoorsteen. Links daarvan een plat afgedekt bouwdeel met deur en twee kleine getoogde venstertjes.

In de gevels van de sacristie en het mortuarium aan weerszijden van het koor (west) kleine vensters onder spits- en segmentbogen. Tegen de zuidgevel van het mortuarium een ingangsrisaliet met dubbele deur onder bovenlicht. Rechts daarvan een uitgebouwde gang onder lessenaardak tot aan het entreeportaal van de transeptarm. Aan deze gevel tegen de hoektoren een vijfzijdige doopkapel.

Interieur

Het schip van zes traveeën wordt geleed door grote bundelpijlers onder gepleisterde ster- en kruisgewelven met gemetselde en gepleisterde ribben. In het koor en in de zijkapellen straalgewelven. De pijlers hebben een zwart natuurstenen basement. Tegen de wit gepleisterde wanden van de zijbeuken halve bundelpijlers onder geprofileerde spitsbogen als omlijsting van de spitsboogvensters. Bankenplan (1927) op granitovloer, tegelvloeren met patroon in het koor en de zijkapellen. De vijf glas-in-loodramen met bijbelse taferelen in het koor zijn gemaakt door Atelier Löhrer (Utrecht, 1903) in laatgotische trant met stijlinvloed. Het middelste glas-in-loodraam in de Mariakapel (1905) is afkomstig van hetzelfde atelier. De glas-in-loodramen (1898) in de Jeroenskapel verbeelden gebeurtenissen uit het leven van Jeroen.

Het in neogotische trant uitgevoerde altaar in de Jeroenskapel dateert uit 1898. Een beeld van Sint Jeroen van kunstenaar Jos Graven (1870) en een koperen reliekenschijn uit 1892, vervaardigd door atelier G.B. Brom uit Utrecht, zijn opgenomen in de rijk uitgevoerde houten retabel van dit altaar. Het hoofdaltaar (1902) en het Maria-altaar zijn eveneens uitgevoerd in neogotische trant met in rijk houtsnijwerk uitgevoerd retabel. De kruiswegstatie is tussen 1931-1936 geschilderd door de kunstschilder C. Dunselman. In de sacristie een neogotische wandbetimmering met vaste kasten en meubilair en een betegelde wasplaats in de stijl van de Nieuwe Kunst.

Waardering

De in neogotische trant uitgevoerde Sint Jeroen-kerk is wegens cultuurhistorische waarde van algemeen belang vanwege de functie van bedevaartskerk, als ook vanwege architectuurhistorische waarde als zeldzaam voorbeeld van een negentiende-eeuwse hallenkerk en vanwege de redelijke mate van gaafheid in hoofdvorm, materiaalgebruik en detaillering van ex- en interieur in neogotische trant, zoals onder meer de glas-in-loodramen en de altaren. Tevens is de kerk van belang in het oeuvre van Nic. Molenaar. De kerk is in hoge mate van stedenbouwkundig belang als hoofdonderdeel van het complex en vanwege de beeldbepalende situering als visuele afsluiting van het Lindenplein binnen het van rijkswege beschermde dorpsgezicht van Noordwijk-Binnen.

Pastorie 511987

De PASTORIE van de St. Jeroen telt twee bouwlagen onder een overstekend, afgeknot schilddak en zadeldak met leien en hoge gemetselde schoorstenen. Aan de achterzijde een samengestelde kap van deels twee, deels éénlaagse uitgebouwde zaal onder plat dak. De gevels zijn opgetrokken in grauwe baksteen. Eenvoudige gootlijst op klossen. Rechthoekige H-vensters met zesruits bovenlichten onder zandstenen lateien. De symmetrische voorgevel (oost) telt vijf vensterassen met een centrale entreepartij. De dubbele (vernieuwde) deur heeft een vierruits bovenlicht. In het dakschild drie kleine dakkapellen. De zuidgevel telt eveneens vijf vensterassen met in de tweede as van links een deur met bovenlicht in portiek. In het dakschild drie kleine dakkapellen.

Waardering

De pastorie is van algemeen belang vanwege de historisch-functionele en stilistische samenhang met de St. Jeroenskerk en de redelijke mate van gaafheid in hoofdvorm, materiaalgebruik en detaillering. Tevens heeft de pastorie ensemblewaarde als onderdeel van het complex en als visuele afsluiting van het Lindenplein binnen het beschermde dorpsgezicht van Noordwijk-Binnen.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur