Handelingen

Nijmegen, Steenbokstraat 86 - Maranathakerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Maranathakerk
Genootschap: PKN Gereformeerde Kerk
Provincie: Gelderland
Gemeente: Nijmegen
Plaats: Nijmegen
Adres: Steenbokstraat 86
Postcode: 6531TG
Inventarisatienummer:
Jaar ingebruikname: 1963
Architect: Van der Bom en Ingwersen, Archb.
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Gemeentelijk monument

Geschiedenis

Zeer belangrijke moderne kerk. Ook in gebruik (geweest?) door de Pinkstergemeente Jozua. Eind jaren 2000 is de kerk opgeknapt en heringericht, o.a. banken vervangen door stoelen. Ook is toen het belangrijke glas-in-betonraam, ontworpen door de Amsterdamse kunstenaar J.P. van der Broek, gerestaureerd.

  • 2017 - Aankondiging van buitengebruikstelling. Te koop aangeboden.
  • 2018 - Nog altijd als kerk PKN in gebruik.

Uitgebreide geschiedenis en beschrijving

De Maranathakerk werd in opdracht van de Raad der Gereformeerde Kerk in 1962-1963 gebouwd ter vervanging van de bijkerk uit 1929 aan de Groenestraat. De Maranathakerk is ontworpen door architect W. Ingwersen van het Amsterdamse architectenbureau Van der Bom & Ingwersen. Ingwersen behoorde na de Tweede Wereldoorlog tot een jonge en vernieuwende generatie modernistische architecten. De kerkbouw nam in zijn oeuvre een bijzondere plaats in. Onder invloed van de Notre-Dame-du-Haut in het Franse Ronchamp (architect Le Corbusier, 1950-1955) ontwierp hij in de jaren 1960 een groot aantal gereformeerde kerkgebouwen, onder andere in Waalwijk, Alphen aan den Rijn, Heerenveen-Zuid, Haarlem-West, Heemstede, Berkum, Dussen en Alkmaar. De Nijmeegse kerk was het prototype in deze lange reeks van kerkgebouwen.

De Maranathakerk bevindt zich in de wijk Hazenkamp van het stadsdeel Nijmegen Zuid. Omdat deze kerk een groot deel van stad moest bedienen, kozen de gereformeerden voor een centrale plek in het vroeg naoorlogse uitbreidingsgebied. De vrijstaande kerk staat overhoeks op een ruim perceel dat wordt begrensd door de Steenbok-, Dingo- en Egelstraat. Het kerkgebouw maakt deel uit van een complex dat verder bestaat uit een ontmoetingsruimte, gemeentezaal, dienstvertrekken, verenigingslokalen en een dienstwoning. Het complex is grotendeels gegroepeerd rondom een voorplein met vrijstaande klokkentoren aan de Steenbokstraat. De dienstwoning aan de achterzijde is genummerd aan de Egelstraat. Sinds 1972 is de Maranathakerk de hoofdkerk van de Gereformeerde Gemeenten in Nijmegen. In de jaren 1990 verlieten de hervormden van het stadsdeel Zuid de Pauluskerk aan de Einsteinstraat en gingen samen op weg met de gereformeerden in de Maranathakerk.

Omschrijving

De kerk, zijvleugel en verbindende hal omsluiten een trapeziumvormig voorplein met een vrijstaande klokkentoren. De gemetselde toren heeft een eenvoudige rechthoekige vorm met bovenin een gat waarin twee klokken zijn opgehangen. Het plein leidt naar de hoofdingang in het verbindende tussenlid. De ingang bestaat uit een tochtportaal met gekoppelde vleugeldeuren, en is uitgevoerd als een betonnen 'tunnel' in een glazen gevel. De verspringende roedenindeling heeft een decoratief effect. Een ruime hal met open garderobe verbindt de kerk (links) met de gemeenschapsruimten in de zijvleugel (rechts).

De kerk heeft een vijfzijdige trapezoplattegrond met ongelijke zijden en hoeken. De muren hebben in de breedte in de hoogte een verjongend verloop. De grillige plattegrond en de plastische opbouw resulteren in een onregelmatige hoofdvorm. Vooral het asymmetrisch ingeknikte dak verleent aan de hoofdvorm een sculpturale monumentaliteit. Deze culmineert in de hoge hoek aan het voorplein. In het gevelbeeld ligt de nadruk sterk op de gesloten gevelvlakken. Het karakter van de verschillende gevels varieert evenwel sterk. De frontgevel aan het voorplein dankt de bijzondere uitstraling aan het materiaalgebruik (zwarte koperslakstenen) en de decoratie (glas-in-betonraam). Tussen de gevel en het dak is een lichtspleet aangebracht. Hierdoor lijkt het dak te zweven. De gesloten bakstenen gevels aan de straatzijden zijn als het ware geperforeerd met enkele kleine ramen in diverse formaten. De geplooide achtergevel aan de tuinzijde heeft een plastische werking. De schuine zijden van de plooien zijn afwisseld transparant (glas) en gesloten (baksteen) uitgevoerd. In het onbepaalde kerkinterieur geven het schuin oplopende dak, de lichtinval, de geperforeerde zijgevel en het bankenplan richting aan de ruimte. Deze gerichtheid is niet rechtlijnig maar onderhevig aan hoekverdraaiingen. De banken met circa vierhonderd zitplaatsen hebben een geschaarde opstelling in twee vakken tegenover het liturgisch centrum. De doopvont, de tafel en het spreekgestoelte staan naast elkaar opgesteld. De doopvont bestaat uit een ruw bewerkte natuursteen op een marmeren basement (schenking van de architect). De verhoogd opgestelde tafel en preekstoel zijn uitgevoerd in hout. Het felgekleurde glas-in-betonraam met voorstelling van de wederkomst van de Heer trekt alle aandacht naar zich toe (glazenier J. van den Broek). De vloeren zijn uitgevoerd in grindbeton, de muren in schoon metselwerk (m.u.v. de grof gestucte aandachtswand) en het plafond in vuren schroten.

De langgerekte zijvleugel met gemeenschapsruimten heeft een rechthoekig grondplan, bouwlaag en een plat dak. Alleen de dienstwoning heeft een tweede bouwlaag. Het gevelbeeld van de zijvleugel wordt in hoofdzaak bepaald door een afwisseling van gesloten bakstenen gevelvlakken en transparante gevelpuien van hout en glas. De zakelijke architectuur van de zijvleugel is ondergeschikt aan de beeldende architectuur van de kerk.

Waardering

De Maranathakerk is van hoge cultuurhistorische waarde als versteende getuigenis van de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk van Nijmegen, voor wie het kerkgebouw sinds 1972 dienst doet als hoofdkerk. In historisch geografisch opzicht is het kerkgebouw een uiting van de behoefte aan een centrale plek in de stad; een plek die - na oudere vestigingen in het centrum en aan de Groenestraat - in de vroeg naoorlogse periode verder zuidwaarts opschoof naar de middenstandswijk Hazenkamp. De vernieuwingsbeweging in gereformeerde kring heeft bij de Maranathakerk geresulteerd in een typologisch vernieuwend gebouw dat als prototype later veelvuldig is nagevolgd (pionierswaarde). Vooral de sculpturale hoofdvorm met het hoog oprijzende ingeknikt dak maakt het kerkgebouw tot een monumentale manifestatie van gereformeerde getuigenis.

De Maranathakerk is van groot belang voor de architectuurgeschiedenis als goed en vrijwel gaaf voorbeeld van modernistische kerkbouw in de stijl van de internationaal vermaarde architect Le Corbusier. De kenmerken van deze specifieke bouwstijl komen vooral bij de kerk duidelijk naar voren in de plastische hoofdvorm, het theatrale gevelbeeld en de bijzondere ornamentiek. Als prototype in een lange reeks van vergelijkbare kerken elders in Nederland is de Maranathakerk van groot belang voor het oeuvre van architect W. Ingwersen. De markante kap, de gerichte lichtinval, de ruimtelijke hoekverdraaiingen (wijkende lijnen in alle richtingen) en vooral het felgekleurde glas-in-betonraam bepalen de bijzondere uitdrukkingskracht en gewijde sfeer van de Maranathakerk. Het glas-in-betonraam vertegenwoordigt een belangrijke kunsthistorische waarde. De Maranathakerk is bovendien illustratief voor het fenomeen in de kerkbouw, dat architecten vrijwel uitsluitend kerken bouwden voor hun eigen geloofsrichting. De vrijwel gaaf bewaarde Maranathakerk is als prototype van grote betekenis voor het oeuvre van de destijds landelijk bekende en vernieuwende architect W. Ingwersen. De strategische en goed bereikbare situering van de Maranathakerk, centraal in de gordel van nieuwe uitbreidingswijken, is kenmerkend voor de vroeg naoorlogse stichtingen van kleine kerkgenootschappen in Nijmegen. De Maranathakerk manifesteert zich als een stedenbouwkundig accent in het voorzieningencentrum van de wijk Hazenkamp, en is als hoekpand markant gesitueerd aan een ontsluitingsweg. De kerk vormt een essentieel onderdeel van een religieus complex en speelt daarin een beeldbepalende rol. Het voorplein met de vrijstaande klokkentoren draagt in hoge mate bij aan de levendige en monumentale uitstraling van het kerkcomplex.

Orgel

Het orgel is in 1967 gebouwd door de firma Van den Berg & Wendt (Zwolle en Nijmegen).

Dispositie
  • Hoofdwerk (manuaal 1): Prestant 8' - Roerfluit 8' - Octaaf 4' - Speelfluit 4' - Gemshoorn 2' - Mixtuur 1⅓' 4 sterk.
  • Borstwerk (manuaal 2): Holpijp 8' - Prestant 4' - Roerfluit 4' - Octaaf 2' - Quartane 1⅓'-1' - Dulciaanregaal 8' - Tremulant.
  • Pedaal: Bourdon 16' - Prestant 8' - Fagot 16'.
  • Koppelingen: Hoofdwerk aan Pedaal - Borstwerk aan Pedaal - Borstwerk aan Hoofdwerk.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1.

Recente geschiedenis

(Zie ook "In de media" hieronder).

In augustus 2009 is de kerktoren, op last van de Gemeente Nijmegen, wegens bouwvalligheid (betonrot) gesloopt, met de verplichting tot spoedige herbouw, wegens de status van Gemeentelijk monument. De PKN Nijmegen tekende hiertegen bezwaar aan. In mei 2011 werd bekend, dat de Gemeente Nijmegen toch afziet van deze aan de PKN Nijmegen opgelegde verplichting. Sindsdien heeft de kerkelijke gemeente van de PKN zich gebogen over de haalbaarheid van herbouw van de toren, uiteraard een financiële kwestie. Van een herbouw van deze toren zal het, wegens de hoge geschatte kosten, niet meer komen.

In de media

Uit Reformatorisch Dagblad, 3 augustus 2010.

Tussen de gemeente Nijmegen en het bestuur van de Maranathakerk van de protestantse gemeente in Nijmegen is een conflict ontstaan over de herbouw van de kerktoren. Wordt binnen 36 weken geen begin gemaakt met de herbouw van de gesloopte klokkentoren, dan riskeert het kerkbestuur een dwangsom van 2500 euro per week, met een maximum van 120.000 euro. Vorig jaar, tijdens de restauratie van de kerk (een gemeentelijk monument), werd geconstateerd dat de vrijstaande klokkentoren bij harde wind kon instorten. De gemeente Nijmegen vond dat die gevaarlijke situatie niet mocht blijven voortduren en dwong de kerkelijke gemeente de toren te slopen. In de sloopvergunning was tevens opgenomen dat de toren moest worden herbouwd.

Volgens B. de Gooyert, voorzitter van de kerkenraad, heeft de gemeente Nijmegen de kerk vorig jaar tijdens de zomervakantie overvallen met de spoedaanschrijving tot sloop. De protestantse gemeente ziet de klokkentoren graag in ere hersteld, maar heeft er geen geld voor klaar liggen.

De kerkenraad en de gemeente verschillen van mening over de toezegging tot herbouw. De Gooyert vraagt zich af of herbouw op precies dezelfde manier bij wet verplicht is, omdat de gemeente dwang heeft opgelegd bij de sloop. Bovendien heeft de kerkenraad volgens hem niet toegezegd tot herbouw in deze vorm over te zullen gaan. De kerkenraad zal nu overleggen met juristen en binnen de bezwaartermijn met een reactie komen.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur