Handelingen

Denekamp, Kerkplein 1 - Nicolaas

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Nicolaas
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Overijssel
Gemeente: Dinkelland
Plaats: Denekamp
Adres: Kerkplein 1
Postcode: 7591DD
Inventarisatienummer: 09990
Jaar ingebruikname: 13e / 1912
Architect: Wolter te Riele (1867 - 1937) (uitbreiding)
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 508941 (kerk); 12330 (toren)


Geschiedenis

Architectonisch buitengewoon interessante kerk, met historische toren.

Kerk bestaande uit een eenbeukig schip van twee traveeën, 13e-15e eeuw, en een oostelijke uitbreiding van architect Wolter te Riele (1867 - 1937) uit 1912. De beide traveeën van het eenbeukige schip, gebouwd in Bentheimersteen, worden overkluisd door kruisribgewelven. De gordelboog en de ribben van de gewelven rusten op kolonnetten, voorzien van kapitelen. De noord- en zuidwand van dit deel van de kerk hebben in elke travee en spitsboogvenster. De triomfboog vormt de aansluiting met het jongere deel van de kerk.

De uitbreiding van de kerk is van buitenaf herkenbaar als een vierkant bouwvolume waarop een achtkantige tamboer met tentdak. Op de vier hoeken staan vierkante torentjes met eveneens tentdaken. De viering is in rode en roodbruine baksteen opgetrokken, onder een hoog opgaande koepel. Het koor is even hoog als het middeleeuwse schip, het transept is hoger en eindigt kort onder de aanzet van de kap over de koepel. In de oksels van het transept en het koor en van het transept en het nieuwe schip bevinden zich de zijbeuken. Aan de oostkant van het koor en de aangrenzende zijbeuken zijn een absis en twee absidiolen geplaatst. Door de verschillende richtingen en maten van de in maasdekking uitgevoerde schild-, tent- en zadeldaken van de bouwonderdelen, de diverse hoogtes en de viering met koepel en tentdak wordt dankzij het rijke silhouet de indruk van een centraalbouw gewekt. Het aanzien van de kerk wordt verder gekenmerkt door gedrukte spitsbogen boven de ramen en spaarvelden (bovendien beëindigd door rondboogfriezen) en zandstenen blokken op de hoeken. De dakvlakken worden onderbroken en opgesierd door dakkapelletjes, een dakruiter op het koor en kruisen op de absidiolen en viering(torentjes).

Hoewel zichtbaar aan de buitenkant zijn de gebrandschilderde ramen van Frans Nicolas en zonen Charles en Francois, van Joep Nicolas en van Jan Schoenaker vooral van belang voor het interieur. In 2004 is er een abstract glas-in-loodraam van kunstenares Annemiek Punt uit Ootmarsum geplaatst. Het raam is geschonken door een parochiaan die anoniem wenste te blijven. Het raam verbeeldt het Pinksterverhaal.

Het interieur is uitgevoerd in schoon metselwerk, waaraan in de viering en het transept ingelegde gekleurde baksteen en schilderingen op muren en gewelven zijn toegevoegd. De ruimten zijn overkluisd met kruisgewelven, die ondersteund worden door gemetselde pijlers en granieten zuilen met zandstenen bladkapitelen. Pendentieven vormen de overgang van de koepel naar de kolommen en muren. Diverse details, zoals de beelden en het (doxaalachtig) hekwerk met tracering tussen het transept en de noordelijke zijbeuk van het schip, zijn in zandsteen uitgevoerd. De houten banken, het altaar in de absis, en de tegels in middenpad en de paden tussen en langs de banken zijn gave voorbeelden van de vooroorlogse inventaris van de kerk. In de sacristie, aan de zuid-oostkant van de kerk zijn de oorspronkelijke geprofileerde uit twee soorten hout vervaardigde deuren en kasten nog aanwezig.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Kerk

Rooms Katholieke Sint NicolaasKERK met een aan de zuidzijde vastgebouwde PASTORIE. De kerk bestaat uit een 13-15e eeuws schip en 15e eeuwse toren (mon.nr 12330) met een in 1912 door architect Wolter te Riele (1867 - 1937) ontworpen neogotische oostelijke uitbreiding. De uitbreiding van de St. Nicolaaskerk is een exemplarisch voorbeeld van Wolter te Riele (1867 - 1937) pogingen een synthese te vinden tussen een basiliek en een centraalbouw. Dit streven had hij gemeen met Joseph Cuypers en Jan Stuyt. In de kerk bevinden zich gebrandschilderde ramen uit 1912 van Frans Nicolas en zonen Charles en Francois, uit 1953 van Joep Nicolas, uit 1963 van Sylvia Nicolas en uit 1977 van Jan Schoenaker.

De voorgevel van de kerk (W) is gelegen tegenover het voormalige gemeentehuis, de zuidelijke zijgevel van de kerk en van de pastorie aan het Kerkplein, waaraan zich 18e en 19e eeuwse bebouwing bevindt. Het 13e-15e eeuwse eenbeukige schip heeft twee traveeen. De uitbreiding van de St. Nicolaaskerk bestaat uit een viering, een transept, een koor en een gedeelte van het schip en de zijbeuken.

Waardering

De St. Nicolaaskerk is van algemeen cultuur-, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang:

  • als exponent van de bouwexplosie van katholieke kerken en pastorie%n na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853, die vooral in Twente decennia lang merkbaar was.
  • vanwege de hoge kwaliteit van het vakmanschap en de toepassing van de neo-gotiek
  • vanwege de fraaie wijze waarop het jongere deel van de kerk samen met het middeleeuwse deel een geheel vormt
  • vanwege het fraaie interieur met de ingelegde bakstenen en schilderingen
  • vanwege de hoge mate van gaafheid waarin de kerk zich bevindt
  • vanwege de beeldbepalende ligging van de kerk in de oude kern in relatie tot het voormalige gemeentehuis en het Kerkplein met 18e en 19e eeuwse bebouwing.

Toren

Toren van de Rooms Katholieke Kerk. Zware toren uit de tweede helft van de 15e eeuw van Bentheimersteen. Klokkenstoel met gelui van drie klokken, waarvan twee van W. Westerhues, respectievelijk 1518, diam. 136,6 cm. en 1530, diam. 147,7 cm. en een moderne klok. Buiten de toren opgesteld een klok van Wilhelm, 1436, diam. 124,9 cm.

Pastorie

De pastorie is over twee bouwlagen opgetrokken in bruine baksteen op een rechthoekige plattegrond, onder een in maasdekking gedekt samengesteld schilddak. Aan de achterzijde (O) bevindt zich een uitbouw. Alle gevels zijn geleed door kruiskozijnen van zandsteen, behangen met crème-kleurige persienne's met een zwarte rand. De hoeken van het gebouw en de risalieten zijn voorzien van natuurstenen blokken en de verdieping wordt van de begane grond gescheiden door een natuurstenen speklaag. De hoofdingang bevindt zich aan de noordkant van de pastorie in het verbindingslid met de kerk. In de westelijke voorgevel worden de middelste twee van de vier travee%n bekroond door een tuitgevel. De tuitgevel wordt geflankeerd door twee kleine dakkapelletjes met pyronnen. De rechter van de twee traveeën in de zuidelijke zijgevel risaleert, is op de verdieping voorzien van een tuitgevel en op de begane grond van een getoogde deur tussen twee getoogde tweeruits vensters. Rechts hiervan bevindt zich de ,,nlagige uitbouw, waarvan de vensterindeling gewijzigd is. Ook boven deze uitbouw bevindt zich een tuitgevel. Aan de achterkant (O) is in de uitbouw een dubbele deur onder een tuitgevel met venster geplaatst. De vensterindeling van de achtergevel is verder gelijk aan de voorgevel, met smallere travee%n en een laadluik op de plaats van de tuitgevel.

Waardering

De pastorie is van algemeen cultuur-, architectuurhistorisch en stedebouwkundig belang:

  • als exponent van de bouwexplosie van katholieke kerken en pastorieën na het herstel van de Bisschoppelijke hiërarchie in 1853, die vooral in Twente decennia lang merkbaar was.
  • vanwege de ruimtelijke en functionele relatie met de kerk
  • vanwege de beeldbepalende ligging van de pastorie in de oude kern in relatie tot het voormalige stadhuis en het Kerkplein met 18de en 19de eeuwse bebouwing.

In de media

Uit Het Centrum, 22 Juli 1924.

Denekamp, 21 April. Zondag had in het Lof de wijding en eerste bespeling plaats van het nieuwe orgel in onze Parochiekerk. Het instrument, gebouwd onder toezicht van den Nederlandschen Klokken- en Orgelraad volgens het rein-pneumatisch systeem, heeft achttien sprekende registers, twee klavieren en een vrij pendaal (sic). Het is voorzien van alle moderne gemakken, zooals vrije combinatie, automatische pedaalomschakelaar, register-crescendo etc. Het speelwerk voor het bovenklavier is geplaatst in een zwelkast, die door een lichte voetbeweging kan worden geopend of gesloten. De Vereenigde Kerkorgelfabriek te Aalten (directie Elbertse) heeft in dit orgel een uitstekend instrument geleverd, dat om zijn fijne intonatie, zijn vlug aanspreken en zijn solieden bouw door kenners ten zeerste wordt geroemd. (....). Het zangkoor voerde onder leiding van Rector Oostveen op verdienstelijke wijze eenige motetten uit. De wijding geschiedde door den Z.Eerw. Heer Knuif, pastoor der parochie, geassisteerd door de Z.Eerw. Heeren pastoor Sekepers van Ootmarsum en pastoor Brandts van Lattrop. Voor onze parochiekerk, die sinds veertig jaren geen pijporgel meer rijk was, is dit instrument een schoone aanwinst. Dat het lang moge dienst doen ter opluistering der kerkelijke plechtigheden, tot Glorie van God!

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur