Handelingen

Coevorden, Kerkstraat 36 - Synagoge

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Genootschap: Joodse gemeenschap
Provincie: Drenthe
Gemeente: Coevorden
Plaats: Coevorden
Adres: Kerkstraat 36
Postcode: 7741JC
Inventarisatienummer: 13874
Jaar ingebruikname: 1879
Architect:
Huidige bestemming: muziekschool
Monument status: Rijksmonument 11492


Geschiedenis

In 1697 kreeg voor het eerst een jood toestemming zich in Coevorden te vestigen en de plaatselijke bank van lening te pachten. Het werd hem toegestaan om in zijn huis de godsdienstige plichten te vervullen en ook werd er een stuk grond aangewezen als joodse begraafplaats. In 1760 woonde er een tiental joodse gezinnen in Coevorden. Het is niet duidelijk wat er gedurende de Tweede Wereldoorlog met de inventaris van de synagoge is gebeurd. In ieder geval werd een deel van de Toramantels in Amsterdam verborgen. Na de oorlog is de synagoge verkocht en aanvankelijk gebruikt door de Gereformeerde Gemeente. Na een restauratie is het gebouw sinds 1976 in gebruik als streekmuziekschool. Een gedenkteken aan de muur houdt de herinnering aan de omgebrachte joodse inwoners van Coevorden in leven. De joodse gemeente werd in 1958 officieel opgeheven en bij die van Emmen gevoegd. De oude begraafplaats op het erf van de synagoge werd geruimd, waarbij de stoffelijke resten zijn overgebracht naar de begraafplaats aan de Ballastweg. ( Bron:Joods Historisch Museum)

Monumentomschrijving Rijksdienst

Complex bestaande uit: Rechts de synagoge, rechthoekig gebouw zonder verdieping onder pannen zadeldak tussen puntgevels. Voorgevel met poort in getoogde en geblokte omlijsting in het midden (midden 19e eeuw). Links: Leraarswoning (1879) onder pannen zadeldak, haaks op de straat-as tussen puntgevels.

In de media

Sjoel Coevorden in oude glorie hersteld

Geschreven door Manja Ressler 10 juni 2017; jonet.nl

Vrijdag 2 oktober 1942 is een zwarte dag in de geschiedenis van Coevorden. Op die avond, 75 jaar geleden, zijn bijna alle Joodse Coevordenaren door de Duitsers via Westerbork naar de vernietigingskampen afgevoerd. De stichting Synagoge Coevorden wil dit in oktober herdenken.

De naderende herdenking is aanleiding voor de in 2012 opgerichte Stichting Synagoge Coevorden om juist nu met grote voortvarendheid de renovatie van de synagoge uit te voeren, zodat in de herdenkingsmaand oktober de sjoel en een deel van de rabbinaatswoning beschikbaar zullen zijn voor onder andere interactieve exposities, lezingen en concerten. Ook zal in Coevorden en Dalen weer een serie Stolpersteine – de gedenkstenen die op plekken worden geplaatst waar weggevoerde Joden woonden – worden geplaatst.

“Opdat we onze Joodse bewoners blijven herinneren en herdenken,” meldt bestuurslid Derkje Mulder van de Coevorder synagoge. “Hier was een bloeiende en actieve Joodse gemeenschap, als sinds eind 1600. Ze lieten een gat achter in de Coevorder gemeenschap. We raakten 25 procent van de middenstand hier in één nacht kwijt.”

Het Joods monument uit 1985 verbeeldt dat ‘gat’ op de muur van het rabbinaatshuis, waar de rabbijn woonde. Een plaquette vermeldt de namen van de vermoorde Joodse burgers. Het bestuur van de stichting zocht en vond partners bij het vormgeven van de herdenkingsactiviteiten die bestemd zijn voor bewoners, nabestaanden, toeristen en scholieren. De bibliotheek, alle kerken, theater Hofpoort, de synagoge in Emmen en ook bewoners van huizen in Coevorden die vroeger door Joodse burgers zijn bewoond dragen bij aan de diverse activiteiten.

De huidige synagoge is gebouwd in 1840, samen met het naastgelegen rabbinaatshuis. “Het is bijzonder dat dit zo samen behouden is, als enige in Drenthe,” zegt secretaris Barend Faddegon. Het karakteristieke gebouw op de hoek van Kerkstraat en Spoorhavenstraat is een rijksmonument, eigendom van de gemeente Coevorden en nu in bruikleen aan de stichting. De renovatie van de panden met enkelsteens muren is dringend noodzakelijk; je kunt langs sommige kozijnen zo naar buiten kijken.

Na de oorlog werd de ruimte gebruikt door de Gereformeerde Gemeente en er waren een garage, spijkerbroekenwinkel en muziekschool in ondergebracht. De sjoel – het gebedshuis – draagt daar de zichtbare sporen van, zoals flinke gaten in de muren waar de balletbarre van de dansschool heeft gezeten. De bijbehorende spiegelwand is al verwijderd.

Het plafond en de ramen zijn gelukkig nog origineel. “We brengen ze terug naar zoals het was. Compleet met een ‘Ark van Verbond’, voorhang, kroonluchters, menorot (zevenarmige kaarsenstandaards, red.) en een veilig vrouwenbalkon,” wijst Mulder enthousiast. “We gaan hier ook het persoonlijke, werkelijke verhaal van zo’n twaalf Joodse inwoners vertellen, maar dan wel met gebruikmaking van moderne digitale middelen. We brengen het Joodse leven in Coevorden en Drenthe weer tot leven.”

Met hulp van subsidies, sponsors, een vriendenstichting en entreegelden vinden de komende jaren tal van verbeteringen plaats. “En met onze vrijwilligers natuurlijk, die zijn geweldig in uitzoekwerk én werken aan het gebouw. We zoeken er nog meer voor als de synagoge elke week een paar dagen open gaat.”

De synagoge krijgt ook een grensoverschrijdende functie: alle synagogen in Duitsland zijn in de Kristallnacht van 9 november 1938 immers vernietigd. De Stichting denkt dat het Joodse gebedshuis uiteindelijk met de permanente en wisselende tentoonstellingen jaarlijks rond de 10.000 bezoekers kan ontvangen.

Kamer voor rabbijn David Krammer geopend in synagoge Coevorden

Geschreven door Kemal Rijken 3 december 2019; jonet.nl

In Coevorden hebben drie scholieren een kamer ter nagedachtenis van rabbijn David Krammer en diens familie ingericht. De ruimte is zondag feestelijk in gebruik genomen door hen en de nazaten van de rabbijn, die werd vermoord in de bange jaren ’40-’45. Ook zijn vrouw Mietje en zeven kinderen worden in de kamer geëerd. Het vertrek, dat onderdeel wordt van een vaste tentoonstelling in de synagoge van het Drentse stadje, is in gebruik genomen in het bijzijn van tientallen genodigden, waaronder burgemeester Bert Bouwmeester (D66).

Achterkleinkinderen en een achter-achterkleindochter van het echtpaar Krammer verrichten de openingshandeling. Achterkleinkinderen David Krammer junior was er voor overgekomen uit Zwitserland. “In 2017 was ik ook al eens hier. De Coevordenaren doen zó veel moeite mijn overgrootouders te eren. Ik vind het niet meer dan op zijn plaats om daar respect voor te tonen,” zegt Krammer jr. tegen het Dagblad van het Noorden. Een deel van de kinderen vluchtte naar Zwitserland.

Krammer jr. maakte foto’s van de synagoge en liet die eerder zien aan zijn intussen overleden vader. “Mijn vader heeft hierop rondgekropen en leren lopen. Hij herkende zowaar de zwart-witte plavuizen nog. Woorden schieten te kort.” De drie scholieren werden geprezen voor hun inzet. In de voorkamer hangen lijstjes aan de muur met foto’s van het echtpaar Krammer en hun gezin. De eettafel in de kamer staat is gedekt voor het sjabbatmaal. De tafel heeft een origineel geborduurd sjabbatskleed.

Rabbijn Krammer was een geliefd persoon in Coevorden. Hij werd door de burgers ‘rabbi’ genoemd. Zowel Joden als niet-Joden vroegen hem geregeld om raad. Hij was een leidende figuur en in Coevorden is een straat naar hem vernoemd. Het echtpaar, zeven van hun elf kinderen en vijftien kleinkinderen zijn in de Sjoa vermoord in een van de vernietigingskampen. Dochter Clara was reeds in 1938 overleden. Zij is als enige van de familie Krammer in Coevorden begraven.

Vanaf donderdag 5 december gaat de synagoge open voor het publiek.

Tamarah Benima gaat nieuwe uitdaging aan in Coevorden

Geschreven door Kemal Rijken 2 februari 2020; jonet.nl

Rabbijn Tamarah Benima houdt binnenkort een dienst in de synagoge van Coevorden. Deze sjoel is sinds 78 jaar niet in gebruik geweest. Het is de bedoeling dat de inwoners van het Drentse stadje kennis kunnen maken met een Joodse dienst. “Er zijn bijna geen Joden meer in Drenthe, dus het is vooral bedoeld voor belangstellenden”, zegt Dirkje Mulder van de synagoge Coevorden aan RTV Drenthe. De dienst wordt op 14 februari gehouden.

Het bestuur van de synagoge organiseert de speciale dienst in het kader van 75 jaar vrijheid. “Maar we willen niet alleen maar stilstaan bij de oorlog. We willen ook graag meer laten zien over het leven van de Joden,” zegt Mulder. Tamarah Benima is geen onbekende in het Noorden. Zo is ze actief voor de Progressief Joodse Gemeente Noord-Nederland (PJGNN) in Groningen en schrijft ze een column voor het Friesch Dagblad. Vooralsnog geeft Benima in Coevorden een eenmalige dienst.

In 2012 werd de Stichting Synagoge Coevorden opgericht om voor 2017 het pand volledig te renoveren. In dat jaar was het 75 jaar geleden dat de Joden van het stadje werden afgevoerd en vermoord. Later kwamen de gerenoveerde sjoel en een deel van de rabbinaatswoning beschikbaar voor onder andere interactieve exposities, lezingen en concerten. In december 2019 vond er in het huis van samenkomst een speciale bijeenkomst plaats voor de vermoorde rabbijn Krammer, wiens kamer in de oude staat is teruggebracht.

Afbeeldingen